Συνέντευξη: Γιάννης Υφαντής – O Εραστής της Ποίησης που αγαπάει τη Δικαιοσύνη

 

Ο Γ.Υ. με την κόρη του Αριάδνη, το 2005

Ο Γ.Υ. με την κόρη του Αριάδνη, το 2005

Τον διατρέχει ένας «φυσιοκρατικός μυστικισμός» λένε κάποιοι, «ένας μαγικός ρεαλισμός» λένε άλλοι. «Παγανιστικός μυστικισμός, πανθεϊσμός, ηδονισμός, αισθησιασμός, όλες αυτές οι ονομασίες συνυπάρχουν για να χαρακτηρίσουν το σύστημα αντίληψης και παρουσίασης αυτής της ποίησης, που πριν γίνει ποίηση, είναι ήδη η στάση του ποιητή μπροστά στον κόσμο» μας λέει ο Γάλλος ποιητής Ζαν-Κλωντ Βιλλαίν. Κι ο Γιάννης Ρίτσος το 1986: «είναι η έκσταση του αισθησιασμού και ο αισθησιασμός της έκστασης».poiima_yfanti

Για εμάς που έχουμε μελετήσει και έχουμε αγαπήσει το θαυμάσιο έργο του, ο Γιάννης Υφαντής είναι ένας εραστής.  Ο Εραστής της Ποίησης.

1/ Κύριε Υφαντή, βραβευτήκατε με το βραβείο Καβάφη το 1995 στο Κάιρο. Και μόνο του αυτό είναι τιμητικός τίτλος που θα σας συντροφεύει μια ζωή. Μιλήστε μας λίγο γι’αυτή την τιμητική διάκριση.

Βραβείον. Απ’ όπου το αγγλικό  brave και το ιταλικό bravo. Δεν υποτιμώ τα βραβεία. Οι άνθρωποι τα υποτιμούν με τον τρόπο που τα χρησιμοποιούν. Διότι σπάνια τα δίνουν στους γενναίους (brave) και στους άξιους επαίνου (bravo). Το πιο συχνό είναι να τα δίνουν στους «δικούς» τους, είτε στους δήθεν που όντας ψεύτικοι είναι ακίνδυνοι.  Μιλήσατε για κρατικά βραβεία ; Όχι. Όμως θα πρέπει να αναλογιστείτε ότι ενώ είμαι ο μόνος μέσα στους νεότερους ποιητές, που έφερε με την παρουσία του μεγάλο ενθουσιασμό στην γενιά του 30 και σ’ άλλους νεότερους,  είμαι συνάμα και ο μόνος που δεν πήρα ποτέ κρατικό βραβείο είτε το βραβείο της ακαδημίας. Δεν υπήρξα καν ποτέ υποψήφιος. Παρόλο που κυκλοφόρησα βιβλίο ύστερα από θερμή παράκληση του Χατζηδάκι και του Γκάτσου. Παρόλο που ο Ρίτσος διαβάζοντας τα ποιήματά μου είχε την ανάγκη ν’ ανοίξει τα παράθυρα του σπιτιού του και να φωνάξει «επιτέλους εγεννήθη ποιητής». Παρόλο που ο Ντίνος Χριστιανοπουλος είπε κάποτε στην τηλεόραση ότι η Θεσσαλονίκη υπερέχει πολιτιστικά των Αθηνών, επειδή η Θεσσαλονίκη έχει έναν Υφαντή που η Αθήνα δεν έχει. Παρόλο που ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος δεν λέει πως είμαι ο αγαπημένος του ποιητής μέσα στους νεότερους αλλά, προσέξετε, ο αγαπημένος του Νεοέλλην ποιητής…

Το «βραβείο Καβάφη» δεν θα σήμαινε τίποτε για μένα αν δεν συνδεόταν με τον αγαπημένο μου ποιητή, κι αν δεν μου δινόταν στο Κάιρο, σε μιαν από τις πιο αγαπημένες μου πρωτεύουσες του κόσμου. Πέραν τούτων (το βραβείο αυτό) έγινε αφορμή να γράψω ένα ωραίο κείμενο για τον Καβάφη και τον Αναξίμανδρο (το κείμενο της ομιλίας μου εκεί κατά την βράβευσή μου) κι ακόμη έγινε αφορμή να πάω τέσσερις φορές στην αγαπημένη μου Αίγυπτο («αυτόν τον πάπυρο με τα πέτρινα γραπτά….» καθώς λέω «τον οποίο (με χέρι την Πελοπόννησο) η Ελλάδα απλώνει να πιάσει, για χιλιάδες τώρα χρόνια». Το βραβείο αυτό σημαίνει χορταστική επαφή με την Αλεξάνδρεια, τον Νείλο, τη Σφίγγα, τις Πυραμίδες, την αιγυπτιακή ύπαιθρο που παραμένει αναλλοίωτη εδώ και χιλιάδες χρόνια, το έξοχο Αρχαιολογικό Μουσείο του Καΐρου, τους πολύχρωμα ντυμένους, πανέμορφους ανθρώπους της Αιγύπτου, με τα λαμπερά κατάμαυρα μάτια.

2/ Έχετε γράψει αμέτρητα ποιήματα και τα περισσότερα από αυτά εξυμνούν τον έρωτα. Στην εισαγωγή σας για τη ποιητική συλλογή «Έρως Ανίκατε Μάχαν» έχετε γράψει :erotas

«Ο ‘Έρωτας δεν κήρυξε ποτέ δόγματα, δεν αναζήτησε μαθητές και οπαδούς, δεν προσπάθησε να προσηλυτίσει κανέναν, δεν ίδρυσε θρησκεία για να λατρεύεται, δεν έκανε ποτέ προπαγάνδα, δε συνεργάστηκε με καμιά εξουσία για να επιβληθεί και να επικρατήσει, δεν έγινε ποτέ ιδιοκτησία καμιάς ομάδας, κανενός έθνους, καμιάς αυτοκρατορίας. Κι όμως, όλα τα όντα, από τους ανθρώπους μέχρι τα δέντρα και τα ζώα. από τις κάμπιες μέχρι τούς ήλιους και τους γαλαξίες, είναι οπαδοί του, τον λατρεύουν, τον υπηρετούν, με χαρά. Δεν είναι λοιπόν αυτός ο πιο μεγάλος θεός;».

Μιλήστε μας λίγο για τον Έρωτα όχι μόνο σαν σχέση άνδρας-γυναίκα, αλλά και σε σχέση με τη ζωή. Εκτός από τη Γυναίκα, που αλλού βρίσκεται ο Έρωτας για τον ποιητή Γιάννη Υφαντή;

IMG_0015

Ο Γ.Υ. με την Ουρανία στην Κυανή Ακτή τον Ιούλιο του 2013

Ο Έρωτας μαζί με τον Θάνατο είναι οι μεγαλύτερες συμπαντικές δυνάμεις. Εκείνος που συνάντησε τον έρωτα, όποιος κι αν ήταν, υπέκυψε σ’ αυτόν με τον απόλυτο εκείνο τρόπο που ο Σοφοκλής μας περιγράφει στην Αντιγόνη. Κανείς δεν μπορεί να αντιταχθεί στην κυβερνώσα τα πάντα –«οιακισμός κεραυνού»-συμπαντική ενέργεια που λέγεται έρωτας. Εκείνος που ισχυρίζεται ότι νίκησε τον έρωτα, απλούστατα, δεν τον συνάντησε ποτέ. Κι εδώ αρχίζει μια τεράστια παρ-εξήγηση που διαρκεί χιλιετίες και είχε κάποτε μες στην ανθρώπινη ιστορία τραγικές συνέπειες. Θέλω να πω ότι μέσα στην ανθρώπινη ιστορία, και κυρίως την θρησκευτική ιστορία, έγιναν κάποτε υπόδειγμα ερωτικής εγκράτειας άνθρωποι χωρίς κανένα ερωτικό συναίσθημα, καμμία δυνατότητα κι επιθυμία αναπαραγωγής. Άνθρωποι που από τον οργανισμό τους, από την όλη τους βιολογία, απουσίαζαν οι ορμόνες εκείνες που προκαλούν τις λεγόμενες ερωτικές ορμές.
Εδώ γεννιέται άλλωστε και η σκέψη μου (που καλύπτει εντέλει όλόκληρη την ανθρώπινη συμπεριφορά) ότι οι άνθρωποι κατά βάθος δεν έχουν ιδεολογικές διαφορές, αλλά, το τονίζω, βιολογικές. Το μουλάρι (γεννημένο από γάιδαρο και φοράδα), είναι ένα ζώο που από γεννήσεώς του είναι ευνουχισμένο, που από γεννήσεώς του δέν έχει ερωτικά ή αναπαραγωγικά ένστικτα. Υπάρχουν και ανάλογοι άνθρωποι.
Είναι αυτοί που φημίστηκαν ως άκρως εγκρατείς περί τον έρωτα (χωρίς ποτέ να τον συναντήσουν λέω πάλι) και που τους παρουσίασαν ως παράδειγμα προς μίμησιν σε ανθρώπους γεμάτους ερωτικά ένστικτα, από τους οποίους απαιτούσαν (κι εδώ αρχίζει η τραγωδία) να συμεριφέρονται ερωτικά, όπως και οι άνθρωποι μουλάρια, που δεν είχαν ερωτικά ένστικτα.
 Ακόμα σήμερα θα σε πλησιάσουν άνθρωποι του Αγίου Όρους, να σε συμβουλέψουν, οι δυστυχείς, ότι ως αληθινός χριστιανός, θα πρέπει να κάνεις έρωτα στη ζωή σου μόνο τρεις φορές, τέσσερις, πέντε, όσες φορές δηλαδή θα θελήσεις να κάνεις παιδιά. Αυτός, ο έτσι κι αλλιώς μοναχός, ούτε καν υποψιάζεται ότι σου προτείνει κάτι το αδύνατο, που δεν ανήκει στον ηθικό χώρο αλλά στην βιολογία.
Αυτός ο άνθρωπος, του οποίου ο οργανισμός δεν έχει καμμιά σχέση με τις ερωτικές ορμές, δεν μπορεί ποτέ να διανοηθεί ότι ο άλλος στον οποίο μιλά, είναι βιολογικά εντελώς διαφορετικός από αυτόν, κι ότι του είναι αδύνατο να περάσει μερικές μέρες και κάποτε, έστω και μία μέρα, χωρίς ερωτική επαφή. Φανταστείτε τέτοιοι άνθρωποι, άνθρωποι μουλάρια, σε τι τραγική κατάσταση μπορούν να φέρουν μια κοινωνία, αν τύχει να έχουν πάνω σ’ αυτήν εξουσία. (Μα τέτοιος δεν ήταν ο Πενθέας στις «Βάκχες» του Ευρυπίδη; Τέτοιοι δεν υπήρξαν οι ιεροεξεταστές του Μεσαίωνα;). Φανταστείτε (πράγμα το οποίο άλλωστε έχει συμβεί) ν’ απαιτούν, όλοι όσοι  βρίσκονται υπό την εξουσία των να συμπεριφέρονται ερωτικά όπως αυτοί.
Ο Έρωτας είναι η διαρκής αστραπή, η κυκλοφορία του αίματος-φωτός μέσα στο σύμπαν. Εμείς κοινωνούμε απλώς αυτό το φως, και γινόμαστε τότε ένα με το σύμπαν. Το ότι παραληρούμε ή κραυγάζουμε μέσα στον ερωτικό οργασμό, σημαίνει ότι μας συμβαίνει κάτι που υπερβαίνει την ύπαρξή μας. Ναι, μέσα στον ερωτικό οργασμό γινόμαστε για ελάχιστο χρόνο ένα με το σύμπαν. Γινόμαστε αθάνατοι από τη μιά, όπως το σύμπαν, μέσω της ταυτίσεως με αυτό, και γινόμαστε ακόμη αθάνατοι μέσω της διαιωνίσεως του εαυτού μας που προκαλείται δια της εκσπερματώσεως και της συνουσίας. Να πω εδώ, ότι σχεδόν, μ’ ελαχιστότατες εξαιρέσεις, απ’ όλα τα ζώα, μόνο ο άνθρωπος είναι ερωτικός καθ’ όλη την διάρκεια του έτους. Αυτό νομίζω γίνεται για να μπορούμε μέσω αυτής της υψίστης, συχνά επαναλαμβανόμενης ηδονής, να αντέχουμε στη σκέψη του θανάτου: Είμαστε τα μόνα όντα που έχουν συνείδηση του θανάτου. Αν ερωτευόμασταν για μια εβδομάδα το χρόνο, αν ο έρωτας ήταν μόνο αναπαραγωγικός, πώς θ’ αντέχαμε τη ζωή, έχοντας τη συνείδηση πως είμαστε διαρκώς μελοθάνατοι; Δεν θα το αντέχαμε. Έτσι η φύση μας έδωσε το αντίδοτο: Να μπορούμε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους να γευόμαστε την ύψιστη κι απόλυτα λυτρωτική αυτή ευφροσύνη. Και κάτι άλλο: Πολλοί ρωτούν για το σκοπό της ζωής και για το αν άξιζε να γεννηθούμε. Λέω πως μέσα σε μια πλήρη ερωτική ένωση, όπου συμμετέχουν και οι δύο πλήρως σωματικά, πλήρως διανοητικά, πλήρως συναισθηματικά, ο άνθρωπος ζώντας την άρρητη, ύψιστη ευφροσύνη, λέει, «ναι, τώρα κατάλαβα γιατί γεννήθηκα: για να γνωρίσω αυτή την απόλυτη ικανοποίηση, την απόλυτα λυτρωτική, που μου δίνει η ερωτική έκσταση• που με κάνει να ξεχνώ άγνοια και γνώση, μικρά και μεγάλα, όμορφα κι άσχημα, θάνατο και αθανασία• που με κάνει ισόθεο, αν όχι περισσότερο, έστω και για λίγα λεπτά».
Ναι, ο ποιητής βλέπει ερωτικά την όλη ζωή, είναι ισοβίως ερωτευμένος με τη ζωή. Και διαφέρει από τους υπολοίπους ανθρώπους σε τούτο: Εκείνοι γίνονται ποιητές για το λίγο διάστημα που είναι ερωτευμένοι. Ο ποιητής είναι ποιητής ισοβίως διότι είναι ισοβίως ερωτευμένος.  

3/ H Μεγάλη Επιστροφή από τη συλλογή Αλέκτωρ ο Εράσμιος (2002- Βουρκαριανή) – ένα από τα αγαπημένα μου – αφορά τις γυναίκες. Πείτε μας τι πιστεύετε για τη σημερινή γυναίκα, τον ρόλο της σήμερα.  Υπάρχει κάτι που θαυμάζετε σε αυτή, σε σχέση με το ρόλο που καλείται να παίξει στη σημερινή κοινωνία;

Υπάρχει και σήμερα (μα λιγότερο φανερά, και πολύ πιο χαλαρά) όπως και στην αρχαιότητα, η γυναίκα πόρνη, η γυναίκα για οικογένεια, και η γυναίκα εταίρα (ερωτική φίλη, σύντροφος κι εμπνεύστρια). Σέβομαι και τις τρεις αυτές περιπτώσεις γυναικών. Μα η εταίρα μπορεί να περιέχει τις άλλες δύο χωρίς να ευτελίζεται η θηλυκή φύση και γενικότερα η ανθρώπινη ζωή. Η εταίρα μπορεί να δώσει το σεξ χωρίς να πουλιέται στον νταβατζή και σε όποιον θέλει να εκτονωθεί. Η εταίρα μπορεί να είναι μάνα χωρίς να ευτελίζεται πουλώντας τον εαυτό της στον σύζυγο και κατ’ επέκτασιν σε όλο το συγγένιο του συζύγου. Και αντιλαμβάνομαι βαθύτατα εκείνο που ο Ρεμπώ λέει. Πως «θα ξαναϋπάρξουν ποιητές αληθινοί, όταν αυτοί θα είναι ξανά πολίτες (σαν τους Αρχαίους Έλληνες ποιητές), κι όταν η γυναίκα απελευθερωθεί από τα αιώνια δεσμά της, όταν θα φθάσει να ζει από τον εαυτό της και για τον εαυτό της». Διαφορετικά, όταν η μια γυναίκα πουλιέται στο πεζοδρόμιο και η άλλη στον σύζυγο που της εξασφαλίζει τα προς το ζην, πού θα βρούμε τη γυναίκα-εμπνεύστρια, επαναστάτρια, δημιουργό, σύντροφο και Μούσα του Ποιητή;
Μα όλα τούτα προϋποθέτουν την άμεση δημοκρατία, όπου ο ποιητής είναι πολίτης και κάθε του έργο το απολαμβάνουν όλοι οι πολίτες. Στα τυραννικά καθεστώτα ο ποιητής ζει προσκολλημένος στα παλάτια, μακριά από τον λαό. Ο ποιητής παίζει όντως τον ρόλο του μόνον όταν, όσα γράφει δεν τα γράφει για είκοσι ανθρώπους της Αυλής, μα για όλους τους συμπολίτες του και κατ’ επέκτασιν για όλη την ανθρωπότητα κι ακόμα παραπέρα για όλα τα όντα, διότι η αληθινή ποίηση, φτάνει ως θετική ενέργεια σ’ όλο το σύμπαν. Έτσι, μόνο στην άμεση δημοκρατία, που μας δίνει τον ποιητή πολίτη, μπορεί να είναι η γυναίκα πράγματι ελεύθερη, ώστε να γίνει φίλη, σύντροφος, συνεργάτις, εμπνεύστρια και πλήρης συμμέτοχος στο θαύμα της ζωής. Ναι, η ελεύθερη γυναίκα, η εταίρα (σύντροφος-φίλη, παντού και πάντα) κι όχι η πουλημένη γυναίκα. Αυτή πρέπει να μας ενδιαφέρει, αυτή πρέπει να είναι σήμερα και πάντα, το ζητούμενο.

4/ Κάθε ευαίσθητος ποιητής έχει τη Μούσα του…Πείτε μας για εσάς ποια είναι αυτή η μούσα που σας εμπνέει και σας κάνει να δημιουργείτε ποίηση;

1. Δεν υπάρχει ποιητής που να μην είναι ευ-αίσθητος.  2. Όταν είμαι ερωτευμένος με μια γυναίκα, αυτή προφανώς θα πρέπει να είναι η μούσα μου. Όμως σε κάποιο διάστημα της ζωής μου, που δεν έχω γυναίκα (μα και πάλι είμαι ερωτευμένος… με το κάθε τι), ποια είναι η μούσα μου;
Αλλά, κακά τα ψέμματα: Είμαι ποιητής από γεννησιμιού μου, χωρίς να έχω συνείδηση περί αυτού. Κι αργότερα, έφηβος ακόμη, γράφω ποίηση. Μα ποτέ αυτά που υπήρχαν μέσα μου ασυνείδητα ως ποίηση, είτε αυτά που αργότερα συνειδητά έγραφα, δεν θ’ αποχτούσαν την πλήρη μορφή τους, δεν θα ενσαρκώνονταν σε ποιήματα, χωρίς εκείνη την υπαρξιακή αναγέννηση, εκείνη την πνευματική ευκινησία, εκείνη την εξουσία πάνω στον λόγο, πο

υ αποχτούσα όταν είχα κοντά μου μια πολυαγαπημένη. Κάθε γυναίκα που αγαπά ο ποιητής είναι και μούσα του. Η μούσα, είναι όλα τα όντα συγκεντρωμένα σε μια μορφή, είναι το σύμπαν που επιτέλους γίνεται κορμί, απτό, ικανό να το αγκαλιάσεις και να σε αγκαλιάσει, ικανό να το χωρέσεις και να σε χωρέσει. Είναι η πολυαγαπημένη, που θέτει την θνητή αφήγηση της ζωής μας εν ρυθμώ, την κάνει λόγο μουσικό, εντάσσοντάς την έτσι στην παγκόσμια αρμονία που είναι αθάνατη. Τη συνάντησα με πολλά ονόματα. Το σημερινό της όνομα αν και το είχε αφότου τη βάφτισαν, ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκε. Τη βάφτισαν Ουρανία αλλά την φώναζαν Ράνια. Μόνον όταν έγινε άξια του ονόματός της, το όνομά της έγινε κι εκείνο λειτουργικό. Μόνον όταν εγκατέλειψε τη βόλεψή της, την πανεπιστημιακή της σταδιοδρομία, σε μια γκρίζα χώρα του Βορρά, και ήρθε να ζήσει στην Ελλάδα με τον ποιητή της (αψηφώντας την οικονομική κι επαγγελματική αβεβαιότητα), τότε μόνο («περνώντας το μεγάλο ποτάμι»), πέρασε από το «Ράνια» στο «Ουρανία», τότε  έφτασε στ’ όνομά της. Που είναι άλλωστε και το όνομα μιας των εννέα μουσών.

yfantis3

5/ Στο παραπάνω ποίημά σας, αναφέρεστε στη σχέση σας με το χρήμα όσον αφορά τη ποίηση. Υποστηρίζετε πως όποιος βγάζει λεφτά από την ποίηση «είναι σαν το νταβατζή που εκδίδει την αγαπημένη του». Μιλήστε μας λίγο για τη σχέση σας με το χρήμα και σε συνδυασμό με την αγαπημένη σας τέχνη, την ποίηση.

Το παραπάνω ποίημα δεν στηλιτεύει αυτόν που βγάζει χρήματα από την ποίησή του. (Εφόσον δεν ζούμε στην ιδανική κοινωνία, το να ζει κανείς από την ποίησή του είναι ευλογία). Στηλιτεύει την κοινωνία εκείνη που με τα συστήματά της κάνει πλούσιο τον εκδότη (με το έργο του εραστή-ποιητή), τον δε ποιητή τον αφήνει απροστάτευτο κι εντέλει τον καθιστά απένταρο. Οι ως τώρα εκδότες μου (εκτός του ΠΑΤΑΚΗ που ήταν συνεπής στις πληρωμές του), μου χρωστούν πάνω από 60.000 ευρώ. Αυτά τα χρήματα μου έλειψαν πολύ τα τρία τελευταία χρόνια. Κι όμως αυτοί που μου τα χρωστούν δεν μου τα έδωσαν. Γιατί;
Γιατί έχοντας αυτοί τις καλύτερες σχέσεις με το διεφθαρμένο ελληνικό κράτος, ήσαν πανίσχυροι απέναντί μου. Το ελληνικό κράτος κάνει ισχυρούς εκείνους που κάνουν ισχυρή την φαυλότητά του. Το ελληνικό κράτος προστατεύει τους ισχυρούς, διότι χάρη σ’ αυτούς υπάρχει. Αντίθετα, μισεί τους ποιητές, επειδή από αυτούς κινδυνεύει η φαυλότητά του. Ποιός να την πει και ποιός να την ακούσει; Θέλω να πω τη μεγάλη αλήθεια, ότι η Ελλάδα έφτασε στην οικονομική κρίση, διότι πρωτίστως υπονόμευσαν και αφάνισαν την κυρίως βιομηχανία της που λέγεται πολιτισμός.

6/ Ποια η σχέση σας με τη θρησκεία και το Θεό; Στο ταξίδι σας στο Άγιο Όρος ζήσατε αξέχαστες εμπειρίες τις οποίες και καταγράψατε στο βιβλίο σας «ΤΟ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ» (2003 ΠΑΤΑΚΗΣ -Εξαντλημένο). Μιλήστε μας λίγο για αυτό σας το ταξίδι και κατά πόσο σας ωφέλησε πνευματικά, ίσως, και σας εξέλισσε σαν άνθρωπο και σαν ποιητή.

Είμαι υπερβολικά θρήσκος και συνάμα υπερβολικά άθρησκος. Πιστεύω στον θεό που δεν έχει όνομα, αλλά είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Πιστεύω στον θεό που δεν έχει όνομα και που συνάμα έχει τα ονόματα Κόσμος, Φύση, Άπειρο, Ζεύς, Ζωή, Παν, Τίποτε. Μα δεν πιστεύω σε θεό δημιουργό. Πιστεύω περισσότερο στους Ελληνικούς θεούς παρά στον θεό δημιουργό. Γιατί εκείνοι αποτελούν προσωποποιημένες κι επώνυμες, αιώνιες όψεις (κι αιώνιους νόμους) της αιωνίου Φύσεως, ενώ ο θεός δημιουργός είναι δημιούργημα πονηρών είτε ανόητων ανθρώπων. Πιστεύω περισσότερο στους αθάνατους θνητούς, όπως ο Όμηρος, που η αθάνατη φύση του ως έργο κι ενέργεια μου φέρνει δάκρυα ύστερ’ απο τρεις χιλιάδες χρόνια, παρά σ’ ένα θεό δημιουργημένο από πνευματικούς νάνους. Λένε οι ηλίθιοι: «Κοίταξε αυτό το σφυρί, κάποιος το έφτιαξε, έτσι δεν είναι; Ε λοιπόν κι όλο αυτό που βρίσκεται γύρω μας, κάποιος το έφτιαξε, δεν μπορεί να έγινε μόνο του». Για τους ηλίθιους, η Φύση ή το Άπειρο, αυτό που την αρχή του και το τέλος του δεν βρήκαν ποτέ, και ούτε ποτέ μπορούν να το βρουν, αυτό που η ολότητά του τούς είναι ασύλληπτη, αυτό για τους ηλίθιους είναι ίδιο μ’ ένα σφυρί. Είναι ανόητο, άσοφο, γελοίο, να ταυτίζεις ένα σφυρί, που έχει δημιουργό, με κάτι που την αρχή του και το τέλος του ποτέ δεν γνώρισες και ούτε σου είναι δυνατό να γνωρίσεις.  Θα πρέπει να μην γνωρίζεις ελληνικά, για να διαπράξεις την ύβρη να εξισώνεις το Άπειρο (που η ίδια του η ονομασία δεν επιτρέπει κάτι έξω από αυτό), μ’ ένα σφυρί.
Στο Άγιον Όρος πήγα ως εραστής, για ν’ απολαύσω εκείνα που είχε να μου δώσει, όπως πηγαίνω άλλωστε σε κάθε άλλο τόπο που αγαπώ. Δεν πήγα ως σκυμμένος προσκυνητής, δεν πήγα ως ευσεβής χριστιανός. Έτσι, πηγαίνοντας όρθιος και με άδειο νου, είχα χώρο να βάλω εκεί ό, τι μου άρεσε. Αν πήγαινα με το νου μου γεμάτο χριστιανισμό, πού θα έβαζα τον αμύθητο πλούτο του Αγίου Όρους;

7/Στον «Ναό του Κόσμου» (1996 Δελφίνι) αναφέρεστε στον Κόσμο, μ’ όλα όσα αυτός περιέχει και λέτε πως « άλλο δεν είναι παρά ένας ναός, όπου το κάθε ον είναι αρχιερέας. Όταν το ηλιακό κίτρινο και το γαλάζιο της θάλασσας ενώνονται, μας δίνουν το πράσινο του εξωφύλλου, δηλαδή το χρώμα της αιώνιας Φύσης.». Μιλήστε μας λίγο για τη σχέση σας με τη Φύση και κατά πόσο αυτή έχει επηρεάσει και ίσως εμπλουτίσει τον ποιητικό σας λόγο;

Μα μόνο η Φύση μπορεί να είναι αυτό που θέλουν να ονομάζουν Θεό. Η Φύση είναι ο Θεός. Χάρη σ’ αυτήν υπάρχουμε ή ονειρευόμαστε πως υπάρχουμε. Ναι, η Φύση, ο Κόσμος, είναι για μένα ένας ναός. Όπου το κάθε ον μέσα εκεί είναι αρχιερέας. Από το θαύμα-Κόσμος, ένοιωσα την ανάγκη να μεταφράσω μερικές σελίδες του σε ανθρώπινο λόγο. Ώστε να μπορέσω να μοιραστώ με άλλους την ομορφιά τους και να μπορώ έτσι να την αντέξω. (Δες και ποίημα «Βιβλίο Κόσμος»).  Κι’ είναι αυτό που ονομάζω ποίηση. (Ποίηση, επειδή ποιεί τον κόσμο, φέρνοντάς τον στην συνείδηση• επειδή έξω από τη συνείδηση ο κόσμος δεν υπάρχει).

8/Έχετε πει πως «Μυστικό είναι, όχι αυτό που φυλάγεται κρυφό, αλλά το από τη φύση του αμετάδοτο». Στο βιβλίο «Μυστικοί της Ανατολής», αφιερωμένο «σ’ όλα ανεξαιρέτως τα όντα», υπάρχει κάποιο μυστικό που θέλατε να αποκαλύψετε μέσα από το βιβλίο σας αυτό;

Πέραν των άλλων, με το βιβλίο αυτό, ήθελα να πω με χίλια στόματα, εκείνο που στην ερώτησή σας έχετε υπογραμμίσει. Αλλά, το βιβλίο αυτό, δεν έγινε με κάποιο σκοπό. Εγώ, διαβάζοντας μυστικούς της Ανατολής, έβρισκα εκεί την ανώτερη σοφία (που όντας σοφία, εκφρασμένη από σοφούς, δεν γίνεται παρά να είναι με απλότητα εκφρασμένη). Εύρισκα την ανώτερη σοφία, τη λυτρωτική. Ισάξια σοφία βρήκα μόνο στον Όμηρο και στους Φυσικούς Φιλοσόφους της Αρχαίας Ελλάδας, τους λεγόμενους και Προσωκρατικούς.
Όταν τα κείμενα που εύρισκα και που για να τα χαρώ περισσότερο τα μετέφραζα, έγιναν πολλά, ένοιωσα ότι μου ζητούν να γίνουν βιβλίο. Και τα έκανα βιβλίο. Ναι, δεν έκανα το βιβλίο με σκοπό να φανερώσω κάποιο μυστικό. Όμως, αν έπρεπε να βάλω το βιβλίο αυτό σε μια φράση, θα το έβαζα ίσως στη φράση αυτή: «Έξω από την συνειδητοποιημένη προσωπική μας εμπειρία, τα πάντα είναι ψέμμα».

alektorerasmios

ΑΛΕΚΤΩΡ Ο ΕΡΑΣΜΙΟΣ [ περιέχει πέντε ερωτικές ζωγραφιές
-χαλκογραφίες- του Γιώργου Σταθόπουλου ]

Ή ακόμη: «Για όποιον κατέχει την πρωταρχική του φύση (ή αν την έχασε την έχει επανακτήσει) ο κόσμος είναι το πανταχού παρόν θαύμα. Και η ευτυχία εντός αυτού του θαύματος είναι αναπόφευκτη».

9/Το βιβλίο «ΑΛΕΚΤΩΡ Ο ΕΡΑΣΜΙΟΣ», περιέχει πέντε ερωτικές ζωγραφιές (χαλκογραφίες) του Γιώργου Σταθόπουλου, αντίκρυ σε πέντε ερωτικά ποιήματά σας. Μπορείτε να μας μιλήσετε για αυτό το βιβλίο;

Ο φίλος μου ζωγράφος Γιώργος Σταθόπουλος, αγάπησε πολύ τα ποιήματά μου και κυρίως ταερωτικά ποιήματά μου. Αυτή του η αγάπη τον οδήγησε στο να τα δείξει και στον κύριο Νίκο Δαλαρέττο. Αυτός ενθουσιάστηκε. Και πρότεινε στον Γιώργο να κάνει ζωγραφιές για μερικά από τα ερωτικά μου ποιήματα, ώστε να σχηματιστεί ένα βιβλίο με ποιήματα αντίκρυ σε ζωγραφιές. Ένα βιβλίο που αυτός, δηλαδή ο Νίκος Δαλαρέττος, θα εξέδιδε, στο νησί του, στη Τζια (Κέα). Ο Γιώργος με μεγάλη χαρά έκανε τις ερωτικές ζωγραφιές του αντίκρυ σε κάποια μου ερωτικά ποιήματα κι ο Δαλαρέττος μετά το βιβλίο. Το παρουσιάσαμε ένα καλοκαιρινό σούρουπο σ’ ένα πανέμορφο χώρο του νησιού. Όταν πήρε το λόγο ο Γιώργος αξίζει να πω αυτό που ο ίδιος υπογράμμισε: «Εγώ, για δεκαετίες τώρα, ζω ανάνεσα σε μεγάλους ποιητές. Και κατάλαβα πως, οι ποιητές είναι η πηγή κάθε τέχνης. Χωρίς αυτούς δεν υπάρχουμε εμείς οι άλλοι. Μπροστά τους είμαστε τίποτε. Έτσι ό, τι βλέπετε εδώ, είναι κυρίως ο ποιητής, κυρίως ο ποιητής…».

10/ Μεγάλη σας αγάπη η κόρη σας Αριάδνη κι έχετε πει  «Όπως τα παιδιά, έτσι και τα βιβλία δημιουργούνται από την ίδια δύναμη που ονομάζεται δίψα αθανασίας, επιθυμία της ζωής για ζωή ή έρωτας». Μιλήστε μας λίγο για την Αριάδνη.

Ω, να μια μούσα που δεν είναι ερωμένη. Από το 1987 μέχρι το 1997, είχα τις μούσες μου, αλλά η κυρίως μούσα μου ήταν η Αριάδνη. Στο πρόσωπό της έζησα τη γυναίκα που ποτέ δεν είχα γνωρίσει, τη γυναίκα μικρό παιδί. Ύστερα, αν και πάντα είμαστε αχώριστοι κι αγαπημένοι, η είσοδος της Αριάδνης στην εφηβεία, οι σπουδές της, οι έρωτές της, την απομάκρυναν κάπως. Την απομάκρυναν; Μα σχεδόν, τίποτε σημαντικό, απ’ όσα κάνω ή νομίζω πως κάνω, δεν το κοινοποιώ, αν δεν πάρω πρώτα τη γνώμη της. Η Αριάδνη είναι η ισοβίως αγαπημένη μου. Όμως να εξηγηθώ: Δεν είμαι χαζομπαμπάς. Η αγάπη μου προς την Αριάδνη δεν οφείλεται στο ότι είναι κόρη μου, στο ότι είναι συγγενής μου πρώτου βαθμού… Πάντα θα είναι κόρη μου, έτσι κι αλλιώς, αυτό δεν μπορώ να το αλλάξω. Όμως δεν θα την αγαπούσα κιόλας αν ήταν ένα τερατάκι. Η αγάπη μου προς την Αριάδνη οφείλεται στο ότι, είν’ ένας από τους φίλους εκείνους που έρχονται από τη Χρυσή Εποχή.

11/ Στο ποίημά σας «Το που μου κλέψαν το μπουφάν», νιώθω πως μιλάτε για την αίσθηση δικαίου και αδίκου. Υπάρχει άραγε κάτι τέτοιο στην εποχή μας ή αποκλειστικά και μόνο το άδικο ως έννοια και ζοφερή πραγματικότητα; Kαι πόσο σημαντικό είναι αυτό για εσάς ως άνθρωπο και ποιητή;

Η δικαιοσύνη δεν υπάρχει τυχαία στο κέντρο του αναξιμάνδρειου και του ηρακλείτειου κόσμου. Δεν την επικαλείται τυχαία ο Σεφέρης, δεν την επικαλείται τυχαία ο Ελύτης στο «Άξιον Εστί»… Δεν την υμνεί τυχαία ο Ρίτσος…Είναι η διέπουσα τον Κόσμο αρχή. Άλλωστε, λέγοντας το «Πάτερ Ημών», τί εννοούμε αναφέροντας  την έξοχη φράση «ως εν ουρανώ και επί της γής»; Εννούμε πως η συμπάντεια δικαιοσύνη του Ηράκλειτου και του Αναξίμανδρου πρέπει να έρθει και στις ανθρώπινες κοινωνίες.
Ω, η δικαιοσύνη. Μα χωρίς αυτήν τίποτε το καλό δεν μπορεί να υπάρξει. Μα στην πραγματικότητα η δικαιοσύνη είναι αισθητική. Είναι το άλλο πρόσωπο της αλήθειας και της ομορφιάς. Στην πραγματικότητα η ποίηση είναι ποίηση ακριβώς γιατί έχει δικαιοσύνη ήχων, συλλαβών, ρυθμών, αναπνοών, αισθημάτων, στοχασμών, κ.λπ. Ένας ζωγραφικός πίνακας είναι καλός επειδή έχει δικαιοσύνη σχημάτων, μορφών, χρωμάτων, ιδεών. Ένα κτήριο στέκεται όρθιο λόγω του ότι έχει δικαιοσύνη υλικών, σχημάτων, βαρών, τάσεων. Η μουσική είναι δικαιοσύνη ήχων, παύσεων, οργάνων. Η υγεία είναι δικαιοσύνη βιολογικών ρυθμών και αναλογιών. Σίγουρα η δικαιοσύνη υπάρχει σε κάποιους ανθρώπους. Κάποτε και σε ολόκληρες κοινωνίες. Μα παραμένει το υπ’ αριθμόν 1 ζητούμενο, παντού και πάντα. Το «ως εν ουρανώ και επί της γης» παραμένει πάντα το ανεκπλήρωτο. Και λείποντας αυτό, ο πανέμορφος πλανήτης μας, από παράδεισος, κινδυνεύει να γίνει πλήρως η κόλαση.

12/ Στο διπλανό ποίημά σας αναφέρεστε στην επανάσταση. Μια επανάσταση που όλοι περιμένουμε, αλλά κανείς δεν ξέρει ποιος θα κάνει την αρχή. Θαyfantis4 θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας τις σκέψεις σας για την σημερινή κατάσταση στη χώρα μας; Μια επανάσταση σώζει την κατάσταση; Και αν ναι, πως και από ποιους θα μπορούσε να ξεκινήσει;

Η επανάσταση, μες απο τους μεγάλους σοφούς, έχει ξεκινήσει από πάντα… Ως γενικό φαινόμενο επιτυγχάνει σπανίως• μόνον όταν ωριμάζουν οι γεωπολιτικές συνθήκες. Όμως, υπάρχουν άνθρωποι που δεν περιμένουν την επιτυχία της γενικής επανάστασης. Η επανάσταση γι’ αυτούς γίνεται κάθε στιγμή, παντού. Επειδή η δικαιοσύνη γι’ αυτούς κατάντησε να είναι βιολογική ανάγκη κι ευφροσύνη. Επειδή η αδικία γι’ αυτούς κατάντησε να είναι η πλέον αποκρουστική αρρώστια. Η χώρα μας; Η κρίση της; Μεγάλη ιστορία. Η χώρα μας όντας μια οντότητα χιλιάδων ετών, έχει υπάρξει πολλές φορές δυνατή και πολλές φορές αδύνατη. Η κρίση των ημερών μας έχει πολλά αίτια. Παρακολουθούσα προ ημερών ένα δοκιμαντέρ για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Έλεγαν τα υπέρ του και δεν έλεγαν γι’ αυτά ψέμματα. Όμως απέκρυβαν τα εναντίον του. Τα «εναντίον» όλων μας των πολιτικών που οι δυνατοί του πλανήτη αξιοποιούν προς όφελός των, κι εναντίον μας, είναι ένα από τα αίτια των κρίσεων και της σημερινής κρίσης στη χώρα μας. Κι ακόμη, λένε οι ανόητοι: «Για την κρίση στη χώρα φταίνε μόνο οι ξένοι». Κι απαντούν οι άλλοι ανόητοι: «Για την κρίση στη χώρα φταίνε μόνο οι Έλληνες». Όμως εγώ γνωρίζω πως δεν υπάρχει μόνο εισπνοή, είτε μόνον εκπνοή. Για να υπάρξει ζωή συμβαίνουν και τα δύο. Είναι συγκοινωνούντα δοχεία, αλληλεπιδρούν, δεν υπάρχει το ένα χωρίς το άλλο. Για την κρίση λοιπόν στη χώρα μας φταίνε οι Ελληνικές κυβερνήσεις (μαζί με δυνάμεις, εταιρείες, συνομωσίες, ανοησίες, απληστίες και βάλε) αφενός, και αφ’ ετέρου, κάποιες από τις ξένες κυβερνήσεις, (δυνάμεις, αδυναμίες, εταιρείες, συνομωσίες, ηλιθιότητες, απληστίες και βάλε…). Κατηγορηματικά δε λέγω, ότι δεν φταίει γι’ αυτήν ούτε ο ελληνικός λαός, κι ούτε κανένας άλλος λαός. (Οι λαοί ευθύνονται μόνο στην άμεση δημοκρατία. Εκεί που είναι πράγματι πολίτες και τους είναι γνωστό οτιδήποτε αφορά στην πόλη τους. Τότε για τις αποφάσεις τους φέρνουν ευθύνη. Όμως στις ψευδοδημοκρατίες – τέτοια είναι και η αντιπροσωπευτική κοινοβουλευτική «δημοκρατία» – οι λαοί είναι κοπάδια συρόμενα και φερόμενα από ψεύδη, υποσχέσεις, εκφοβισμούς, εκβιασμούς… Ποια ευθύνη μπορεί να έχει ο πλανόμενος, ο αγνοών, ψηφίζοντας καθ’ υπαγόρευσιν και κάτω από εκβιασμούς κάθε τέσσερα χρόνια;).
Ω ναι, πολλά τα αίτια της σημερινής κρίσης. Μα το βαθύτερο είναι ο φθόνος που προκαλεί κάποιος όταν είναι «γιος της Γης και του αστερόεντος Ουρανού»). Γιατί θέλουν να ξεχνούν (οι τάχα μου υπεύθυνοι για τη χώρα τούτη) ότι κατά καιρούς, αξιωματούχοι ξένων χωρών (όχι μόνο πριν δυο αιώνες, αλλ’ ακόμη κι εσχάτως, πριν 10, 20 χρόνια), εξέφρασαν την επιθυμία τους να αφανιστεί ο Ελληνισμός;
Πότε έγινε ένα «πάνελ» (όπως κατάντησε να λένε την δημόσια συν-ζήτηση), γι’ αυτό το ζήτημα; Πότε κάλεσαν αυτούς τους αξιωματούχους να τους ρωτήσουν γιατί θέλουν τόσο πολύ την εξαφάνιση του Ελληνισμού;
Ναι, πίσω απ’ όλους αυτούς υπάρχει αυτό που μας λέει εδώ ο Αλεξανδρινός ποιητής Παλλάδας, 1500 χρόνια πριν, τον καιρό που κατακομμάτιαζαν την μαθηματικό και φιλόσοφο Υπατία, τον καιρό που έμπαζαν τους Έλληνες κατά χιλιάδες στα Ιπποδρόμια και τους έσφαζαν, μόνο και μόνο γιατί ήσαν Έλληνες. Έλληνες, που θα πει, παιδιά, (όχι κάποιου θεού κατασκευασμένου από βάρβαρα, λειψά μυαλά, μα) της άναρχης κι ατελεύτητης Φύσεως.
      ΑΧ ΤΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΜΦΟΡΑ    

Αχ τι μεγάλη συμφορά πού ’ναι ο φθόνος.
Σ’ αυτόν που την αγάπη τους δείχνουνε οι θεοίyfantis4
σ’ αυτόν είναι που ρίχνεται το μίσος των ανθρώπων.

Το φθόνο ξεσηκώσαμε οι Έλληνες.
Γι αυτό και καταντήσαμε χειρότεροι απ’ τη σκόνη
δίχως ελπίδα όπως οι νεκροί.

Πώς όλα ανατράπηκαν στις μέρες μας!

Παλλάδας, Αλεξάνδρεια, 5ος αι. π.Χ.

Ναι, η οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Μια κρίση πέρα για πέρα κατασκευασμένη. Μα δεν μας ρώτησε κανείς ως λαό, αν θέλαμε να μπούμε στην Ευρωπαïκή Ένωση. Κι όταν μπήκαμε ο μουσικοσυνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος μου είχε πει: «Τώρα ξεκινά για μας μια καινούργια υποδούλωση, που τα όριά της μας είναι εντελώς άγνωστα». Ο Χατζιδάκις επίσης παρόμοια πράγματα μου έλεγε. Κανείς δεν μας ρώτησε. Κι ο Καραμανλής μας έπεισε ότι είναι για το καλό μας επειδή ισχυριζόταν ότι μπαίνοντας στην Ε.Ε., διασφαλίζονται τα εξ ανατολών σύνορά μας κι ότι σε κάθε δυσκολία θα έχουμε ως λαός τη βοήθεια των εταίρων. Το πρώτο ποτέ δεν συνέβη. Για το δεύτερο, αργήσαμε ν’ αντιληφθούμε ότι θα ίσχυε το αντίθετο. Πως θα ήταν η Ε.Ε. η οποία με την συνεργασία εντοπίων προδοτών, θα προετοίμαζαν και θα επέφεραν το γονάτισμα της χώρας. Κι από πάνω, οι πρώην αποικιοκράτες, οι σφαγείς των λαών, αυτοί που μας έγδυσαν και μας χρωστούσαν, έγιναν ξέφνου οι εισαγγελείς μας…Και βέβαια, ορθά έπραττε ο Καραμανλής, έχοντας υπόψιν του μια Δυτική Ευρώπη της εποχής εκείνης. Όμως του διέφευγε ότι η Ευρώπη της εποχής εκείνης ήταν η βιτρίνα του καπιταλισμού. Κι ακόμη, ήταν ανθρώπινη, μόνο λόγω υπάρξεως της Σοβιετικής Ενώσεως. Η Δυτική Ευρώπη μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης έπαψε να είναι βιτρίνα του καπιταλισμού, δεν χρειαζόταν πια τον ανθρωπισμό, άρχισε σιγά-σιγά να γίνεται η Δυτική Ευρώπη πριν τον κομμουνισμό. Άλλη λοιπόν η Ευρώπη στην οποία ήθελε να μας βάλει ο Καραμανλής, κι άλλη η σημερινή Ευρώπη των λύκων του καπιταλισμού. Κάπου διάβασα ότι ένας ανόητος καπετάνιος για λιγότερα έξοδα εξάσκησε πιθήκους ν’ ανοίγουν τα πανιά. Δεν σκέφτηκε να τους μάθει και να τα κλείνουν όταν χρειαστεί. Κι όταν έπιασε καταιγίδα, οι πίθηκοι, παρά την ανάγκη να μαζευτούν τα πανιά, αυτοί όπως το είχαν μάθει, τα άνοιγαν. Έτσι βυθίστηκε το πλοίο. Οι σημερινοί ηγέτες μας που μιλούν για την ανάγκη να είμαστε στη σημερινή Ευρώπη των λύκων, είναι οι πίθηκοι του καραβιού που βούλιαξε. Συνεχίζουν το άνοιγμα των πανιών, σα να βρισκόμαστε ακόμη στην Δυτική Ευρώπη του ανθρωπισμού. Συνεχίζουν το άνοιγμα των πανιών, ενώ στη Δυτική Ευρώπη λυσσομανούν οι άνεμοι του αδίσταχτου καπιταλισμού. Μα η Ελλάδα είναι μια εντελώς ιδιαίτερη περίπτωση. Η χώρα τούτη μεγαλούργησε (φανερά κατά καιρούς και αφανώς κατ’ άλλους) χάρη στο έξοχο περιβάλλον της και στο έξοχο κλίμα της. Αυτά δημιούργησαν τον πολύτροπο, δηλαδή έναν homo universalis, επειδή όπως είπαμε (λόγω κλίματος και περιβάλλοντος) είχε την άνεση να προσπαθεί και να φέρνει «τα εν ουρανώ και επί της γης». Γι’ αυτό και το φθάσιμο στην Δημοκρατία. Γι’ αυτό και το πληθος των επιστημονικών επιτεύξεων, των συγγραμμάτων που την αλήθεια τους κάποιοι την τρέμουν… Γι’ αυτό και το πλήθος των σοφών, των ποιητών, των καλλιτεχνών… (Τόσους πολλούς και τόσο μεγάλους, δεν έχει βγάλει άλλη χώρα και ούτε καν όλες οι άλλες χώρες μαζί). Γι’ αυτό και πάντα οι πολεμικές νίκες των Ελλήνων μοιάζουν θαύματα. Πάντα παρατάσσονταν μ’ εκείνη την ανισότητα δυνάμεων που κόβει τα γόνατα. Κι όμως νικούσαν, αν και αριθμητικά ήσαν ένας προς επτά ή εβδομήντα επτά. Από την εποχή των Ατλάντων, μέχρι τους Μηδικούς πολέμους ή το ’21 και το ’40.
Η χώρα θα σωθεί από τούτη την κρίση, όπως λέγει και ο χρησμός του Μαντείου που δόθηκε για την Ναυμαχία της Σαλαμίνας, όταν ο Κόρος, ο γιος της Ύβρεως ολοκληρώσει τον κύκλο του. (Όταν ως Κόρος γίνει αυτό που είναι, χορτασμός του κακού…κι επομένως τέλος του κακού…). Γιατί η Ύβρις είναι σαν μια αρρώστια που πρέπει να κάνει τον κύκλο της. Γιατί η Ύβρις, όντας αρρώστια, τελειώνει μόνο όταν «κορεστεί».    
Και συνδέοντας τούτο που θα πώ, με το παραπάνω, όσο γίνεται να το συνδέσω, λέγω: Εκείνο που (όχι εμφανώς, αλλά σίγουρα) θα σώσει τη χώρα μας, είναι το ίδιο εκείνο που την κρατά ζωντανή για χιλιάδες χρόνια: Το ότι δηλαδή αυτή συμπορεύεται με τους φυσικούς νόμους, είναι σχεδόν ένα με το σύμπαν, με τον Ουρανό. Μια τέτοια χώρα, θα εξαφανιστεί μαζί με τον πλανήτη και ποτέ πριν από αυτόν. Γιατί; Γιατί λέγω εμπεριέχεται στο παντοδύναμο συμπάντειο σύστημα, μπρος στο οποίο τα ανθρώπινα συστήματα, αν και πολυδύναμα, είναι καθορισμένης διάρκειας, φθαρτά, αδύναμα και θνητά.

13/ Έχετε πει στο βιβλίο σας «το Ιδεόγραμμα του Φιδιού» (2003-Πατάκης) : « Πολύ σοβαρά παίρνουν οι άνθρωποι τον εαυτό τους κι αλαζονεύονται ανόητα πάνω στη Γη, που δεν είναι παρά ένας κόκκος της ανθόσκονης που ονομάζεται Γαλαξίας και που απλώθηκε σαν φύσηξε ολίγον τι ο χρόνος, στο περιβόλι της Αιώνιας Άνοιξης.». Αλήθεια, ο ποιητής Γιάννης Υφαντής τι γνώμη έχει για τον άνθρωπο σήμερα; Mπορείτε να μας δώσετε μια περιγραφή του;

 Η γνώμη μου για τον σημερινό άνθρωπο; Ζούμε στον καιρό της τεχνολογίας ήτοι στον καιρό του Σιδηρού Γένους. Ο σημερινός άνθρωπος γεννιέται γέρος. Γι’ αυτό και του είναι τόσο πολύ απαραίτητη η τεχνολογία. Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν η νεότητα της ανθρωπότητας. Το φανερώνει άλλωστε ο τολμηρός, «νεανικός» τους βίος, η λιτότητα ως προς τ’ αγαθά, η αφοβία τους μπρος στη δημοκρατία (ακόμα και οι βασιλείς τους ήσαν δημοκρατικοί), η διαρκής έρευνα για το καλύτερο και το ότι έκαμαν κέντρο της ζωής τους τον έρωτα και τον πολιτισμό. Η νιότη της ανθρωπότητας, μαζί με τους αρχαίους Έλληνες, μοιάζει να έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
Ο άνθρωπος σήμερα και πάντα, είναι «…οι άνθρωποι…», αυτοί για τους οποίους μιλώ στο παραπάνω υπογραμμισμένο κείμενο. Μα υπάρχουν και οι ελάχιστοι που έχουν θέαση (θεός), που βρίσκονται στο επίπεδο εποπτείας. Ένας από αυτούς ισούται με μυρίους άλλους (κατά τον Ηράκλειτο). Ναι, υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκονται στο επίπεδο εποπτείας.  Κι αυτοί είναι το άλας της Γης.

14/ Στο ποίημα “Τα Αποκαλυπτήρια του Κενού” μιλάτε για το θάνατο και δίνετε την αίσθηση της ματαιότητας. Αλήθεια πιστεύετε στη μεταθανάτια ζωή; Στην συνέχιση του ανθρώπου μετά θάνατο σε μια άλλη διάσταση ίσως;

Το σίγουρο είναι πως το άπειρο είναι αθάνατο, ενώ τα επί μέρους άπειρα όντα που το αποτελούν, είναι θνητά. Ο Αναξίμανδρος λέει πως γεννιέται και ζει το κάθε ον παίρνοντας υλικά ζωής από τ’  άλλα όντα. Ώσπου κι αυτό με τη σειρά του φθείρεται επειδή τ’ άλλα όντα παίρνουν από αυτό υλικά για να γεννηθούν και να ζήσουν. Είμαι αγνωστικιστής, που θα πει  ότι δεν δικαιούμαι να μιλώ με σιγουριά για πράγματα που δεν γνωρίζω με σιγουριά. Για τη ζωή μετά θάνατον δηλώνω άγνοια. Αλλά μου αρέσει αυτό που έχω δει στους τοίχους γραμμένο: «Υπάρχει ζωή πριν το θάνατο;».
Πέραν των πιθανοτήτων για τις άλλες διαστάσεις, το πιο σίγουρο είναι ότι η ζωή μετά θάνατον είν’ εδώ, μέσα σε αυτή τη ζωή, αλλά οι όρθιοι νεκροί, ούτε την αντιλαμβάνονται, ούτε τη ζουν.  Θυμηθείτε το της Αποκαλύψεως «όποιος υποστεί τον πρώτο θάνατο, ο δεύτερος θάνατος δεν τον αγγίζει». Εδώ δεν μιλά για μιάν άλλη διάσταση, αλλά για την αναγέννηση του αθάνατου εαυτού (του ταυτισμένου συνειδησιακά με το σύμπαν), μες από τα σκουπίδια του παλαιού εαυτού. Αυτός που δεν βλέπει  εδώ, ψάχνει πάντοτε για το παραπέρα, ψάχνει πάντοτε στο παραπέρα να βρει εκείνο που είν’ εδώ και δεν το βλέπει. Τι λέει ο Ελύτης; «Ακόμα δεν βρέθηκε ο Μαγγελάνος ενός τριαντάφυλλου». Κι αφού δεν εξερευνήθηκε το τριαντάφυλλο, πάμε να εξερευνήσουμε τον Άρη; Δεν είναι τούτο μωρών μωρές κινήσεις;

15/ Συνεχίζοντας, στο ίδιο ποίημά σας, επιτρέψτε μου να σημειώσω πως τη φράση «σε φέρνω / μπροστά σε όντα που σου δίνονται χωρίς να σ’ανακρίνουν», τη θεωρώ πολύ σοφή. Ίσως και να εμπεριέχει λίγο παράπονο, υπαινιγμό και καυστικότητα. Έχω άδικο;

Δεν έχετε άδικο. Βεβαίως, κυρίως εδώ αντιπαραβάλλω όλα τα όντα της Φύσεως, στον άνθρωπο. Οι άνθρωποι, έχοντας χάσει την πρωταρχική τους φύση, αντίθετα με τα άλλα όντα, για να σου δοθούν πρέπει να σε ανακρίνουν, να σε υποβάλουν σ’ εξετάσεις και να σε μετρήσουν με όλες τις αστείες μεζούρες τους, οι καταγέλαστοι, οι προκρούστες…. Μεγάλη ιστορία που ντροπιάζει το ανθρώπινο γένος… Ενώ, πώς μας δίνεται ένα λουλούδι! (Δεν εννοώ ένα λουλούδι που το κόβουμε –όποιος αγαπά και σέβεται τα λουλούδια δεν τα κόβει-. Εννοώ, όταν σκύψουμε, για ν’ απολαύσουμε την ομορφιά και το άρωμά του λουλουδιού).

16/ Tι είναι για εσάς ευτυχία, εκτός φυσικά από τον έρωτα και την ποίηση;

Η επικράτηση της δικαιοσύνης. Η καλοσύνη που δεν περιμένει αναταμειβή αλλ’ από μόνη της αποτελεί βιολογική ευφροσύνη.  Αυτό που αναφέρει ο Οδυσσέας ως το πιο καλό μες στη ζωή:
«Γιατί καλύτερο σκοπό στον κόσμο εγώ δεν ηύρα
απ’ το να ζούνε ήσυχα όλοι μέσα στη χώρα
και να ’ναι οι καλεσμένοι σου μες στο παλάτι αράδα
ν’ ακούνε τον τραγουδιστή και να ’ν’ τραπέζια μπρος τους
γεμάτα φαγητά πολλά, ψωμιά, κι απ’ το πιθάρι
ο κεραστής γλυκό κρασί να φέρνει και να χύνει
μες στο ποτήρι καθενός. Αλκίνοε για μένα
τίποτε ομορφότερο στον κόσμο δεν υπάρχει».

Αυτές είναι ήπιες μορφές ευτυχίας. Αλλά παρόλο που το θέσατε εκτός στην ερώτησή σας θα επιμείνω: Ευτυχία είναι αυτό που νοιώθει κανείς ύστερα από έναν απόλυτα ικανοποιητικό και γι’ αυτό λυτρωτικό ερωτικό ή ποιητικό οργασμό. Τότε που μοιάζει να βρίσκονται τα πάντα στη σωστή τους θέση.

17/ Θα θέλατε να μας αναφέρετε κάτι για το οποίο είστε περήφανος, εκτός από τα προφανή (τα ποιήματά σας και την κόρη σας);

1. Για τον αγνωστικισμό μου (δεν είναι ποτέ δυνατόν να λέω ότι πιστεύω σε πράγματα που δεν γνωρίζω, που δεν μπορώ να συλλάβω, που γι’ αυτά δεν έχω προσωπική εμπειρία). 2. Για το αίσθημα δικαιοσύνης και την βιολογική μου ανάγκη να γίνεται αυτή πράξη. 3. Πως διαθέτω εκείνο που λέει ο Καβάφης σε στίχους της ΙΘΑΚΗΣ του: «Αν μεν η σκέψη σου υψηλή, αν εκλεκτή, / συγκίνησις, το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει». 4. Για το ότι στα πράγματα και στα πρόσωπα δεν βλέπω μόνο μία όψη αλλά δύο, τρεις, άπειρες.  5. Για το ότι ενστιχτωδώς και αυθορμήτως, σε κάθε πράγμα και κάθε πρόσωπο, ψάχνω για το καλό που έχει πάνω του και προσπαθώ να αγνοήσω το κακό που μπορεί να έχει. 6. Για την ταύτιση αισθητικής και δικαιοσύνης, κακοτεχνίας και αδικίας. 7. Για το ότι, όταν αντιλαμβάνομαι κάποιο λάθος μου, σπεύδω με χαρά και παρρησία να το διορθώσω. 8. Για το ότι παραμερίζω τους κοινωνικούς νόμους, όταν αυτοί έρχονται σε αντίθεση με τους φυσικούς νόμους.

giannis_yfantis

Ο Γ.Υ. στο Ναύπλιο τον Μάιο του 2013

1. Βασική πίστη:

Όλα του Μηδενός μεταμορφώσεις είναι• μάγια.
Φόρεσε δαχτυλίδι το Μηδέν και ξόρκισε τη Μάγια.

«Ερμηνευτικά» αυτής της πίστης:

(Όλα τα πράγματα, όλα τα πρόσωπα, όλα τα όντα,
άλλο δεν είναι παρά μόνο
μάσκες του Τίποτε.

Ο Κόσμος υπάρχει και συνάμα δεν υπάρχει.

Ότι δεν πρέπει να εγγυώμεθα με φανατισμό τίποτε).

Βασική αρχή:  Να βάζω στη θέση του άλλου (ανθρώπου ή οποιουδήποτε όντος) τον εαυτό μου. Πράγμα που σημαίνει ότι ισχύει για μένα η σανσκριτική φράση τατ τβαμ ασί (εσύ είσ’ εκείνο). Πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα (μες από δρόμους όχι θρησκευτικούς αλλά βαθύτατα γνωστικούς κι εμπειρικούς) ν’ αγαπώ, ή τουλάχιστον να κατανοώ, ακόμα και τους εχθρούς μου.

19/ Γνωρίζω πως ένας από τους αγαπημένους σας ποιητές – του οποίου έχετε μεταφράσει ποιήματα – είναι ο Edward Estlin Cummings. Θα θέλατε να μας πείτε τι ιδιαίτερο βρίσκετε στην ποίησή του;

Δεν θα έλεγα ότι γνωρίζω το έργο του πλήρως. Όμως αυτό το ένα ποίημά του («αγαπημένη μου»), που μου αρέσει πολύ, αρκεί για να τον θεωρώ μεγάλο ποιητή. Κι αυτό το ποίημα, το έχω μεταφράσει, γιατί το απολαμβάνω καλύτερα στα ελληνικά. (Μα θα έπρεπε όλη η ανθρωπότητα να κρατήσει τρεις γλώσσες κι αυτές να χρησιμοποιεί: Ελληνικά, για τον απέραντο πλούτο τους. Ιταλικά για την μουσική ομορφιά τους. Ισπανικά για την αισθησιακή ομορφιά τους).

20/ Αλήθεια ή θάρρος;

Αλήθεια:  Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας κάτι που να έχετε μετανιώσει για αυτό; Kάτι που κάνατε και κάτι που δεν κάνατε.

Δεν ξέρω αν όλα είναι «γραμμένα». Κι αν είναι «γραμμένο» το τί θα κάνουμε στη ζωή μας (υπάρχει ήδη «σ’ ένα διαρκές παρόν», πριν η συνείδησή μας το διατρέξει), πώς μπορώ να μετανοιώνω για κάτι που έκανα με την αναπόφευκτη συνεργασία όλου του σύμπαντος; Ξέρω όμως με σιγουριά πως οι άνθρωποι είμαστε ένας κήπος με ποικιλία δέντρων. Κι όταν συμβαίνει αυτό, πώς μπορώ να μετανοιώνω που όντας γεννημένος κερασιά, δεν φέρθηκα σαν μηλιά; Που όντας γεννημένος δρυς, δεν φέρθηκα σαν πλάτανος; Ξέρω πως έζησα μέσα στην υπερβολή. Κι αυτό έβλαψε και πίκρανε κάποιους και κάποιες. Όμως η ίδια η ποίηση είναι υπερβολή, ο ίδιος ο ποιητής είναι υπερβολή. Στην πραγματικότητα, είναι το μέτρο, μα κατάντησε υπερβολή, για τους ανθρώπους που έχασαν την πρωταρχική τους φύση, κι από την υπερξύπνια κατάσταση, έπεσαν σ’ αυτό που μεγάλοι στοχαστές ονόμασαν συνειδησιακό ύπνο.

Θάρρος: Θα μπορούσατε να αποποιηθείτε κάποιο από τα ποιήματά σας, αν θα ήταν αναγκαίο;

Ναι. Ναι. Αν θα ήταν αναγακαίο, ναι. (Μα δεν είναι όλα ισοϋψή). Ναι, θα μπορούσα, αν ήταν αναγκαίο, να αποποιηθώ κάποια ποιήματα που είναι καλά μεν, αλλά δεν είναι απολύτως ιαματικά.  Κυρίως αυτά που έχουν επικαιρικό χαρακτήρα, που γράφτηκαν εν βρασμώ, για μιαν ορισμένη, ανώμαλη, πολιτική περίοδο. Όμως, να πω και τούτο σ’ αυτό το σημείο: Όταν κηδεύαμε τον Σεφέρη, τραγουδούσαμε Ρίτσο, επειδή νοιώθαμε γύρω μας σφοδρή την καταπίεση της δικτατορίας. Κι όταν κηδεύαμε τον Ρίτσο, τραγουδούσαμε Σεφέρη, γιατί διόλου δεν μας απασχολούσαν τα πολιτικά πράγματα. Δηλαδή, μπορεί αυτό που σήμερα θεωρούμε για πέταμα, σε κάποιαν άλλη στιγμή να γίνει για μας απολύτως αναγκαίο.

21/ Αν σας ζητούσαμε να βάλετε μια περιγραφή κάτω από το όνομα «Γιάννης Υφαντής», ποια θα ήταν αυτή;

Πίσω από τα ενδύματα άμυνας και διαφυγής, βλέπω την ενσάρκωση της καλοσύνης και της αγάπης. Ένας άνθρωπος που θα ήθελα να έχω ισοβίως παρεά μου. Ένας ηδονιστής που γεύεται ενθουσιατικά όλες τις όψεις της ζωής κι όλα τα δώρα της. Ένας άνδρας που θα του ήταν αδύνατο να ζήσει χωρίς τη γυναίκα. (Κι αν φοβάται τη φυλακή, τη φοβάται γι’ αυτό, για τίποτε άλλο. Για τη «γλυφή γέψη της γυναίκας που φαρμακώνει το φυλακισμένο»). Ένας άνθρωπος που γίνεται κάποτε «τραγικός», επειδή ανάμεσα σε δύο όντα που αγαπά βαθύτατα, αισθάνεται ότι πρέπει να σκοτώσει το ένα εκείνο, που αδίκως θέλει να εξοντώσει το άλλο. Ένας  άνθρωπος που κάποιες φορές (αν και είναι ερωτευμένος με τη ζωή) επιθυμεί σφοδρά τον θάνατο. (Μ’ ένα πιστόλι στον κρόταφο να βάλει τελεία στο σύμπαν, όπως έχει πει σ’ ένα ποίημά του). Κι αυτό γιατί, πολύ δύσκολα μπορεί ν’ αντέχει το κακό που κάνει ο άνθρωπος στον άνθρωπο, μα και σε όλα τα υπόλοιπα όντα.

22/ Κύριε Υφαντή, είναι αλήθεια πως ετοιμάζετε την επόμενη ποιητική σας συλλογή ; Mπορείτε να μας μιλήσετε λίγο για το νέο σας δημιούργημα;

Ναι, μέσα στον Οκτώβρη, από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, θα κυκλοφορήσει η νέα μου ποιητική συλλογή «ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΟ ΕΙΚΟΝΙΣΜΑ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ», με υπότιτλο «Μάσκες του Τίποτε». Είναι ποιήματα των τελευταίων εννέα ετών. Μια συλλογή που μοιάζει με όλες τις άλλες, μα συνάμα είναι κι εντελώς διαφορετική. Πάντα υφαίνοντας την παραμυθία με πυκνά, εν ρυθμώ παραμύθια.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σήμερα ταξιδέψαμε στον κόσμο του εξαιρετικού Γιάννη Υφαντή. Άλλοτε σαν «καλεσμένοι» και άλλοτε σαν «λαθρεπιβάτες», κάναμε το ταξίδι στον αστρικό του κόσμο. Γνωρίσαμε “τον πιο αιρετικό και βλάσφημο, αλλά ίσως και τον πιο ένθεο Έλληνα ποιητή που υπάρχει σήμερα”. Τολμώντας να βάλω τη δική μου περιγραφή κάτω από το όνομά του, θα έλεγα :
«Aυτός λοιπόν είναι ο ποιητής Γιάννης Υφαντής.
Ένας αστείρευτος δημιουργός γεμάτος υπέροχες αντιθέσεις».

«Η κόλαση των Ποιητών
είναι η Ασχήμια
Γι’αυτό οι Ποιητές
χρειάζεται
να οπλοφορούν…»

Γιάννης Υφαντής
Ποιήματα Κεντήματα στο δέρμα του Διαβόλου (1988)

Βιογραφικό Γιάννη Υφαντή:

Γεννήθηκε στη Ραΐνα, κοιλάδα της Αιτωλίας. Αφού έζησε για 32 χρόνια στη Θεσσαλονίκη, επέστρεψεν εσχάτως στον τόπο καταγωγής του. Μοιράζεται πια τον χρόνο του ανάμεσα στην Ραΐνα Αγρινίου και στο Παλασγικόν Λευκάδος. Έχει σπουδάσει Νομικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όπου επίσης, παρακολούθησε μαθήματα Φιλοσοφίας, Αρχαιολογίας και Αστρονομίας.
Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες όπως “Το Βήμα”, “ΤΑ ΝΕΑ” , “Ελευθεροτυπία. Επίσης, έχει συνεργαστεί με όλα σχεδόν τα ελληνικά λογοτεχνικά περιοδικά και αρκετά ξένα όπως “ΤΕΜΕΝΟS”, “ΡΑCΙFIC QUARTERLΥ”, “FΟΟΤ ΡRΙΝΤ”, “ΑΕGΕΑΝ RΕVIEW.
Έχει εργαστεί για δυο χρόνια στο Κρατικό Ραδιόφωνο Θεσσαλονίκης, κάνοντας την εκπομπή “Ελληνική και παγκόσμια ποίηση” αφενός, και αφετέρου την εκπομπή “Κατά βάθος το θέμα είναι ένα”.
Επίσης, έχει κάνει μαθήματα (παρουσιάζοντας το ποιητικό και εικαστικό έργο του) κι ακόμα ομιλίες (Ρεμπώ, Σεφέρη, Ρίτσο, Ελύτη, Καβάφη, Γκάτσο), σε διάφορα Γυμνάσια και Λύκεια, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, σε πνευματικά κέντρα και γκαλερί της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και της περιφέρειας.

Έργα: «Μανθρασπέντα» (ποιήματα, 1977),  «Μυστικοί της Ανατολής» (μεταφράσεις Σούφι, Ινδουιστών, Ταό και Ζεν ποιητών, 1980). «Αρχαία Έδδα»  (μετάφραση της Αρχαίας Ισλανδικής Έδδας, 1983). «Ο

Καθρέφτης του Πρωτέα» (ποιήματα, 1986), «Αθανάτου Μνήμης Σημεία» (ποιητικα φιλοσοφικά δοκίμια για τον Οιδίποδα και το Μαντείο των Δελφών). 1987).  «Ποιήματα Κεντήματα στο Δέρμα του Διαβόλου» (ποιήματα, 1988), «Ναός του Κόσμου» (ποιήματα,1997), «ΠΥΡ ΑΕΙΖΩΟΝ» (δοκιμαντέρ του Χρήστου Αρώνη,  έχοντας ως πρωταγωνιστές τον ίδιο τον ποιητή και την Αριάδνη (κόρη του ποιητή,1977). «Ο Κήπος της Ποίησης» (4.000 χρόνια ξένης ποίησης, 2001), «Αρχέτυπα», (συνθέσεις από φωτογραφίες, ζωγραφιές και χειρόγραφη ποίηση, 2001), «ΑΛΕΚΤΩΡ Ο ΕΡΑΣΜΙΟΣ», (ερωτικά ποιήματα του Γιάννη Υφαντή κι ερωτικές ζωγραφιές (χαλκογραφίες) του Γιώργου Σταθόπουλου, 2002). «Το Ιδεόγραμμα του Φιδιού» (φιλοσοφικά δοκίμια, συνεντεύξεις, θρύλοι και η ερμηνεία τους, όνειρα και η ερμηνεία τους, πραγματικά
περιστατικά, μηνύματα στο κινητό, 2003), «Έρως ανίκατε μάχαν» (Ερωτικά ποιήματα, 2004), «Μάσκες του Τίποτε» (ποιήματα, 2005, πήλινο βιβλίο στα ελληνικά και στα γαλλικά, κατασκευασμένο από την γλύπτρια Marie-Jose Armando), «Οι μεταμορφώσεις του Μηδενός» (όλες οι ποιητικές συλλογές του Γ. Υ. σ’ έναν τόμο, προς έκδοσιν). «Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΥΦΑΝΤΗΣ διαβάζει ΥΦΑΝΤΗ», (cd διάρκειας 73 λεπτών, LYRA, 2009).

Ετοιμάζεται για έκδοση η ανθολογία του «Στις αμμουδιές του Ομήρου (3000 χρόνια ελληνικής ποίησης)».

Τέλος, τον Οκτώβριο του 2013 θα εκδοθεί από τον ΙΚΑΡΟ  η καινούρια του ποιητική συλλογή «Κάτω απ’το εικόνισμα των άστρων».

Ποιήματά του μεταφράστηκαν κυρίως στα: Αγγλικά, Γαλλικά, Ιταλικά, Βουλγαρικά, Αραβικά,  Φινλανδικά, όπως επίσης, στα: Ρωσικά, Ισπανικά, Σκοπιανά, Κινέζικα, Σερβικά, Κουρδικά, Εβραϊκά, Γερμανικά και Περσικά. Ποιήματά του μελοποίησε ο Άγγλος μουσικός Ivan Moody.

Υ.Γ.: Ύστερα από πρόσκληση που του έκαμαν παρουσίασε το έργο του σε διάφορα φεστιβάλ του εξωτερικού (Αίγυπτο, Φινλανδία, Κύπρο, Γαλλία, Βουλγαρία, Γερμανία, Αλγερία, Περσία, κ.λπ.). Αν και πιστεύει ότι τα βιβλία γίνονται μόνα τους, εντούτοις, παραδόξως, το 1995, στο Κάιρο, του απένειμαν γι’ αυτά το «Βραβείο Καβάφη».

 Η προσωπική ιστοσελίδα του ποιητή Γιάννη Υφαντή: yfantis.gr

 

Συνέντευξη, επιμέλεια και επιλογή ποιημάτων: Καλλιόπη Κουντουρόγιαννη

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s