Ζει ο πολιτισμός;

politismos allylegkiiΆραγε, ζει ο πολιτισμός; Το θέμα Πολιτισμός και αλληλεγγύη μας απασχολεί…

Πολιτισμός = φως και δημιουργία ( Ίσκα )

 

Ίτε….

Ω άνδρες της δημόσιας ζωής!
Χθεσινοί, εφήμεροι και αυριανοί.
Ακούστε, κάποτε, με προσοχή.
Τούτος ο Τόπος, Αυτός ο λαός
έχει Ιστορία
Και λαμπρό Πολιτισμό!
Και σήμερα πορεύεται
χωρίς πυξίδα
και γηρασμένο πληθυσμό!

(Νίκος Αθανασάκος, λογοτεχνικό ψευδώνυμο “Ίσκα“, από την ποιητική του συλλογή “Σκόρπια Λόγια”)

Ο Νίκος Αθανασάκος γεννήθηκε στο χωριό Λάγιο Λακωνίας πριν ξεσπάσει ο Ελληνο-ιταλικός πόλεμος. Τελείωσε την πρώτη Δημοτικού στο γειτονικό χωριό Στεφανιά και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε (1948) με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του στο Κερατσίνι, όπου ζει και εργάζεται διδάσκοντας Μαθηματικά Παιδί της κατοχής, του εμφυλίου, της προσφυγιάς και της γενιάς του 1-1-4. Στο χώρο της ποίησης εμφανίζεται το 1998, με την πρώτη του ποιητική συλλογή “Σκόρπια Λόγια“. Το 2001 παρουσιάζει το δεύτερο έργο του με τον αυτό τίτλο “Σκόρπια λόγια Α – Β“. Στο τρίτο του έργο με τίτλο “Γέρμα” το 2006, επανέρχεται φρέσκος, ανανεωμένος, έντονα προβληματισμένος Και σταθερός στις διαχρονικές αξίες που πιστεύει. Ορισμένα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί, ενώ αρκετά έχουν δημοσιευτεί στον τοπικό τύπο Κερατσινίου και τον επαρχιακό. Η ποίηση, η Μουσική και το Τραγούδι είναι, λέει, οι βασικές αρτηρίες του λαού μας και η παιδεία, η καρδιά του. Έχει πολλούς κι ευαίσθητους φίλους και ένα μόνο εχθρό. Το χρόνο.

Περί πολιτισμού ο λόγοςkoinonia kai politismos

Τι σημαίνει άραγε πολιτισμός και πολιτιστικές εκδηλώσεις στην κοινωνία μας; Είναι μόνο οι αξιόλογες πολιτιστικές εκδηλώσεις “ελιτιστικού” και οι μουσειακού ή φολκλορικού τύπου αναβιώσεις πολιτιστικών εκδηλώσεων;

Κανείς δεν αρνείται βέβαια πως κι αυτές παίζουν καθοριστικό ρόλο στο πεδίο της πολιτιστικής πραγματικότητας κάθε τοπικής κοινωνίας. Το σίγουρο είναι πως ο πολιτισμός είναι μια ευρεία, πολύσημη και πολύ γενική έννοια-κατηγορία που περιλαμβάνει όλες τις όψεις της ζωής των ανθρώπων, καθώς επίσης ότι στον πολιτισμό αποδίδεται αξία, αφού χρησιμοποιείται σαν μέτρο αξιολόγησης των συλλογικών και πρακτικών τρόπων ζωής.

Η λέξη πολιτισμός αναφέρεται όχι μόνο σε λαούς ή κοινωνικές ομάδες, αλλά και σε συγκεκριμένα άτομα, ενώ η έννοια του πολιτισμού φαίνεται πως είναι ευρύτερη από την “καλλιέργεια” ή την “παιδεία“, αφού είναι δυνατόν κάποιος να έχει μελετήσει πολύ και να έχει πτυχία, ενώ η συμπεριφορά του να μην είναι “πολιτισμένη”.

Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις διαφορετικές αντιλήψεις-προσεγγίσεις όσον αφορά την έννοια του πολιτισμού:

1. H ιδεατή φιλοσοφική άποψη, καθαρά πλατωνική στη βάση της, που σύμφωνα μ’ αυτή υπάρχει ένα απόλυτο ιδεατό πρότυπο (οικουμενικών, πανανθρώπινων αρετών, ιδανικών και αξιών) για τον άνθρωπο και την κοινωνία, και ο πολιτισμός μας είναι η τάση να τελειοποιηθούμε προσεγγίζοντας όσον το δυνατόν αυτό το ιδεώδες.
2. Η περιγραφική προσέγγιση, κατά την οποία ο πολιτισμός μιας κοινωνίας αντανακλάται στις υψηλότερες στιγμές της ανθρώπινης νόησης, εμπειρίας και δραστηριότητας μέσα σ’ αυτή την κοινωνία (νοητικά ενεργήματα, εμπειρίες, δημιουργίες, μορφές, συμβάσεις, γλωσσικές εκφράσεις, καταγράφονται και αξιολογούνται συγκριτικά μεταξύ τους).
3. Η κοινωνική – ανθρωπολογική προσέγγιση, που σύμφωνα μ’ αυτή ο πολιτισμός είναι κάτι πολύ ευρύτερο, ένας συγκεκριμένος τρόπος ζωής που εκφράζει συγκεκριμένα νοήματα και αξίες όχι μόνο στις τέχνες και στην παιδεία αλλά και στους θεσμούς και στην καθημερινή συμπεριφορά.

Με πολύ απλά λόγια ο πολιτισμός δεν είναι τίποτα άλλο από τις καθημερινές πρακτικές της κοινωνικής ζωής και εμπειρίας μας, ο τρόπος δηλαδή που ντυνόμαστε, τρώμε, εργαζόμαστε, μαθαίνουμε, κατασκευάζουμε, επισυνάπτουμε σχέσεις, χορεύουμε, ακούμε μουσική, συζητάμε, διαχειριζόμαστε τον ελεύθερο χρόνο μας, μαγειρεύουμε, σχεδιάζουμε, δημιουργούμε και όποια άλλη συμπεριφορά ή πράξη έχει σχέση με τη συλλογική συμπεριφορά του κάθε ατόμου.

Εύλογα πολλοί αναρωτιούνται ποια μπορεί να είναι η χρησιμότητα της πολιτιστικής δραστηριοποίησης και πώς αυτή μπορεί να συνδέεται, ή και να συμβάλει στην τοπική ανάπτυξη μιας περιοχής. Η κοινωνιολογική προβληματική γύρω από τις πολιτιστικές εκδηλώσεις αφορά σε θέματα ανάληψης αρμοδιοτήτων (από ποιους πραγματοποιούνται), σε θέματα περιεχομένου και επιλογής πολιτιστικών δραστηριοτήτων (τι είδους είναι) καθώς και σε πρακτικές και αντιλήψεις γύρω από τον προσανατολισμό και τη χρησιμότητα των πολιτιστικών αγαθών (για τι και για ποιους).

Επιχειρώντας την καταγραφή κάποιων χαρακτηριστικών που να αποτελούν κριτήρια ώστε η πολιτιστική δραστηριότητα να συμβάλλει σε μια άλλου είδους τοπική ανάπτυξη, μπορούμε να συνοψίσουμε γενικά στα εξής:

• Να εμπλέκει τα μέλη της τοπικής κοινωνίας σε ενεργητική συμμετοχή.
• Να στοχεύει στη συνολική πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου κι όχι στην περιορισμένη φιλοδοξία στιγμιαίων εντυπώσεων.
• Να πηγάζει από μια συνολική κοινωνικο-παιδαγωγική αντίληψη για τη διαδικασία της πολιτιστικής δημιουργίας με συλλογική δραστηριοποίηση στο πλαίσιο αξιών όπως η αλληλεγγύη, η συνεργασία, ο εθελοντισμός, η κοινωνική δικτύωση, η δημιουργικότητα, ο πειραματισμός, η χρησιμότητα του τοπικού κοινωνικού κεφαλαίου στην επίτευξη της τοπικής ανάπτυξης εναλλακτικού και βιώσιμου χαρακτήρα με σεβασμό στο περιβάλλον και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τοπικού κοινωνικού σχηματισμού. Αυτές οι αξίες μπορούν να εμπνεύσουν και να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη ως προς τα φαινόμενα του ναρκισσισμού, της νωχελικότητας και της κοινωνικής απραξίας.

“Ο πολιτισμός είναι δικαίωμα όλων και η αλληλεγγύη αναπόσπαστο κομμάτι του”

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να αναδύονται και να αναπτύσσονται όλο και περισσότερες ομάδες και δίκτυα αλληλέγγυας, αχρήματης και εναλλακτικής οικονομίας σε όλη την Ελλάδα. Η δράση και η συμμετοχή σ’ αυτά αποδεικνύει σ’ όλους μας ότι ένας άλλος κόσμος είναι όχι απλά εφικτός αλλά υπαρκτός. Ένας κόσμος όπου το υπάρχον οικονομικό σύστημα της εκμετάλλευσης της ανθρώπινης εργασίας για το κέρδος καταρρέουν και όπου οι ανθρώπινες σχέσεις αποκτούν εκ νέου νόημα. Ζούμε πια τις τελευταίες στιγμές ενός κόσμου βασισμένου στην εκμετάλλευση και την αδικία σε μια ψευδαίσθηση αιώνιας αφθονίας.

Ο κόσμος αυτός καταρρέει και είναι στο χέρι μας να αναδείξουμε τώρα τις δομές που όχι μόνο θα αντικαταστήσουν το υπάρχον αδιέξοδο, αλλά θα αποτελέσουν απτό παράδειγμα για τη δημιουργία σχέσεων αλληλεγγύης, συνεργατικότητας και αλληλοβοήθειας.

 Ας μην ξεχνάμε πως φορέας του πολιτισμού δεν είναι μόνο οι θεσμοθετημένες κοινωνίες, το κράτος, οι εκάστοτε κυβερνήσεις, οι κάθε είδους φορείς εξουσίας και οι πολυάριθμοι κοινωνικοί-πολιτιστικοί σύλλογοι. Είναι και ο κάθε ένας από μας ξεχωριστά που αντιλαμβάνεται την ύπαρξή του όχι τόσο σαν κοινωνική κατασκευή αλλά σαν αιτία δημιουργίας της ζωής και της κοινωνίας. Η αντίληψη περί κοινωνικής κατασκευής δημιουργεί μια παθητική θεώρηση και στάση ζωής που βλέπει τον άνθρωπο μόνο σαν αποτέλεσμα των οικονομικών και πολιτικών συνθηκών της κοινωνίας και οδηγεί στην έλλειψη ουσιαστικής αντίδρασης και αντίστασης, την βαθμιαία αδράνεια και τελικά τη θυματοποίηση και ολοκληρωτική εξαθλίωση.

Ειδικά στις σημερινές συνθήκες οξυμένης κρίσης ο εθελοντισμός και η αλληλεγγύη είναι ο μόνος τρόπος για να διατηρήσουμε την κοινωνική μας συνοχή. Ας υπερασπιστούμε τα δικαιώματά μας σαν άτομα-μέλη της κοινωνίας λοιπόν, διευρύνοντας τις δράσεις μας για την ενίσχυση των συμπολιτών μας που έχουν περισσότερο ανάγκη, δίνοντας προοπτική αλληλεγγύης στον πολιτισμό και την ψυχαγωγία!

Αλεξάνδρα Κωστάκη

.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s