Ο ρόλος των λογοθεραπευτών στην άνοια

Στόχος του σύντοµου αυτού άρθρου είναι διττός. Πρωτίστως θέλω να αναφερθώ σε κάποια βασικά στοιχεία – χαρακτηριστικά που θα πρέπει να γνωρίζουµε για την άνοια

και δευτερευόντως να προβάλλω τον ρόλο των λογοθεραπευτών στην άνοια µέσα από επιστηµονικά στοιχεία και δεδοµένα, όπως προκύπτουν.

Τι πρέπει να γνωρίζουµε για την άνοια

Πολλά θα µπορούσα να αναφέρω για τα χαρακτηριστικά της νόσου όµως αυτό που θα πρέπει να γνωρίζουµε είναι ότι κάθε περίπτωση διαφέρει, γιατί απλά κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Αυτό που πρέπει να συγκρατήσει κάποιος είναι κάποια πολύ γενικά κυρίαρχα χαρακτηριστικά της νόσου ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις σύγχυσης και πανικού, χωρίς λόγο. Η άνοια λοιπόν χαρακτηρίζεται από ποίκιλες γνωστικές διαταραχές, στις οποίες συµπεριλαµβάνονται διαταραχές της βραχύχρονης και µακρόχρονης µνήµης και τουλάχιστον ένα από τα ακόλουθα: αφασία, απραξία, αγνωσία και/ ή διαταραγµένη εκτελεστική λειτουργία (impaired executive functioning) (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders—Fourth Edition; American Psychiatric Association, 1994). Το προφίλ των ατόµων µε άνοια ποικίλει ανάλογα την αιτιολογία και έχοντας διαφορετικού βαθµού βλάβη στις γνωστικές λειτουργίες τους µε διαφορετικές συνέπειες στην καθηµερινή λειτουργικότητα τους.

Ένα άλλο σηµαντικό στοιχείο που θα πρέπει να γνωρίζουµε είναι ότι σύµφωνα µε τα γενικώς αποδεκτά διεθνή κριτήρια ICD-10, DSM-IV και NINCDS-ADRDA, η διάγνωση οποιασδήποτε µορφής άνοιας γίνεται κλινικά, όταν έχουν ήδη περάσει 10 χρόνια από την έναρξη των εκφυλιστικών αλλοιώσεων στον εγκέφαλο του ασθενή. Άρα, η επίσηµη επιστηµονική διάγνωση έρχεται ήδη καθυστερηµένα για τον πάσχοντα.

Σχέση της άνοιας µε γνωστικές και επικοινωνιακές διαταραχές.

Η έκπτωση της µνήµης και των άλλων νοητικών λειτουργιών ( π.χ. προσοχής, αντίληψης),  που χαρακτηρίζουν την άνοια, αναπόφευκτα επηρεάζουν την ικανότητα να κατανοούν και να παράγουν γλωσσικές πληροφορίες (Bayles, Tomoeda & Trosset, 1992). Επιπλέον, τα προβλήµατα συµπεριφοράς που αναπτύσσονται ως αποτέλεσµα της νευροπαθολογίας και εµποδίζουν την επικοινωνία των ατόµων αυτών, έχοντας συχνά ως συνωδά συµπτώµατα παράνοια, ψευδαισθήσεις.

Τα άτοµα σε αρχικό στάδιο ΝΑ (Νόσος Αλτσχάιµερ, ως πιο γνωστή και πιο συχνή αιτία άνοιας), γρήγορα ξεχνούν τις πιο πρόσφατες πληροφορίες που έχουν ακούσει, δει, ή σκεφτεί, και έχουν δυσκολία να συµµετάσχουν σε µια συνοµιλία. Συχνά χάνουν το θέµα, χάνουν την ουσία, και επαναλαµβάνονται. Ξεχνούν τι ήθελαν να πουν µε αποτελέσµατα την λανθασµένη επιλογή προτασιακών τεµαχίων (Tomoeda & Bayles, 1993).

Οι ασθενείς στη µεσαία φάση της νόσου, είναι αποπροσανατολισµένοι ως προς το χρόνο και τον τόπο και παρουσιάζουν σοβαρά ελλείµµατα στην επεισοδιακή µνήµη, έχουν δυσκολία να θυµηθούν πρόσφατα γεγονότα. Η λεκτική παραγωγή και έκφραση τους µειώνεται και είναι λιγότερο αποτελεσµατική (Tomoeda & Bayles, 1993).

Στο τελευταίο στάδιο της ΝΑ οι ασθενείς στερούνται της ικανότητας να αυτοεξυπηρετηθούν ακόµα και για τις πιο βασικές βιολογικές τους ανάγκες. Η αντίληψη, η προσοχή, η ανάκτηση και οι εκτελεστικές λειτουργίες παρουσιάζουν στο στάδιο αυτό σοβαρές διαταραχές και η σηµασιολογική µνήµη έχει υποστεί βλάβες, ή αποδεικνύεται απροσπέλαστη. Οι γλωσσικές ικανότητες κατονοµασίας, περιγραφής, γραφής, και συνδιάλεξης στο στάδιο αυτό είναι επίσης σοβαρά διαταραγµένες (Bayles, Tomoeda, Cruz, & Mahendra, 2000).

Πως εµπλέκονται οι λογοθεραπευτές στην άνοια;

Μέχρι το 1975, η επιστηµονική γνώση για την άνοια ήταν περιορισµένη, και λίγοι λογοθεραπευτές /λογοπαθολόγοι είχαν την κατάρτιση σχετικά µε τις επιπτώσεις της νόσου στην επικοινωνία (στην Αµερική κυρίως, αφού στην Ελλάδα η επιστήµη της Λογοθεραπείας ξεκίνησε το 1996). Στην πραγµατικότητα, πριν από το 1975, υπήρχε ελάχιστη βιβλιογραφία σχετικά µε τις επιπτώσεις της άνοιας στην επικοινωνία. Η πλειοψηφία των επαγγελµατιών υγείας είχε την άποψη ότι λίγα θα µπορούσαν να γίνουν για τα άτοµα µε άνοια, και γενικότερα οι υπηρεσίες αποκατάστασης ήταν ανύπαρκτες. Οι δοκιµασίες αξιολόγησης της επικοινωνιακής λειτουργίας των ατόµων µε άνοια δεν είχαν ακόµα αναπτυχθεί. Με την ανάπτυξη της κοινωνικής πρόνοιας και υγειονοµικής περίθαλψης έγιναν κατανοητές οι κοινωνικές και οικονοµικές επιπτώσεις του επιπολασµού της άνοιας, λόγω της “γήρανσης” του πληθυσµού, και στην συνέχεια διατέθηκαν πόροι για την καλύτερη κατανόηση-γνώση της άνοιας και την βέλτιστη παρεχόµενη φροντίδα στους ασθενείς.

Η ASHA (American Speech- Language Hearing Association) από το 1987, έχει εκδώσει µια σειρά δηµοσιευµάτων που εξηγεί τη σχέση των γνωστικών λειτουργιών µε την επικοινωνία και τα µοναδικά προσόντα των λογοθεραπευτών, οι οποίοι λόγω της εκπαίδευσής τους, είναι σε θέση να αξιολογούν και να αντιµετωπίζουν γνωστικές-επικοινωνιακές διαταραχές. Σε τεχνική έκθεση που δηµοσιεύθηκε από την ASHA το 1987, αναφερόταν ότι «η σχέση µεταξύ γνωστικών λειτουργιών και γλώσσας χρησιµεύει ως βάση για την αποτελεσµατική επικοινωνία. Μια γνωστική δυσλειτουργία µπορεί να οδηγήσει σε διακοπή της επικοινωνίας, που χρήζει λογοθεραπευτικής παρέµβαση για τη βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας (ASHA, 1987, σ.. 53). Ο όρος “γνωστική-επικοινωνιακή διαταραχή” χρησιµοποιήθηκε για να αναγνωριστεί το αδιαίρετο των γνωστικών λειτουργιών και της επικοινωνίας.

Ο ρόλος των λογοθεραπευτών στην άνοια συνοπτικά

Οι λογοθεραπευτές είναι οι πλέον καταρτισµένοι σχετικά µε την τυπική και µη τυπική νευρολογική λειτουργία που σχετίζεται µε την επικοινωνία. Το εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο και η κλινική εκπαίδευση τους καθιστά κατάλληλους να ανταποκριθούν στον πολλαπλό ρόλο τους στην άνοια. Έχουν την ηθική ευθύνη να παρέχουν τις κατάλληλες υπηρεσίες που θα ωφελήσουν το άτοµο να µεγιστοποιήσει τις γνωστικές λειτουργίες του, την επικοινωνία του σε όλα τα στάδια της εξέλιξης της νόσου. Οι λογοθεραπευτές λοιπόν πρέπει να διασφαλίσουν τη διατήρηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων των ατόµων που σχετίζονται µε τις γνωστικές-επικοινωνιακές λειτουργίες, συµπεριλαµβανοµένων εκείνων που σχετίζονται µε την άνοια, και να πληρούν τις παρακάτω ρόλους:

1. Αναγνώριση
εντοπισµό των ατόµων που διατρέχουν κίνδυνο για άνοια, λαµβάνοντας υπόψη τη συχνότητα εµφάνισης και τον επιπολασµό της άνοιας σε διαφορετικούς πολιτισµικούς και γλωσσικούς πληθυσµούς

2. Αξιολόγηση
επιλογή και διαχείριση των πασχόντων κλινικά, πολιτισµικά, γλωσσικά µε εφαρµογή κατάλληλων προσεγγίσεων για τη διάγνωση και αξιολόγηση των γνωστικών επικοινωνιακών διαταραχών στην άνοια, σε όλη την πορεία της νόσου

3. Παρέµβαση
επιλογή και τη διαχείριση κλινικά, πολιτισµικά, γλωσσικά κατάλληλων τεκµηριωµένων τεχνικών πρακτικής για άµεση παρέµβαση στους πάσχοντες από άνοια, έµµεση παρέµβαση στους φροντιστές τους και εφαρµογή απαιτούµενων τροποποιήσεων στο περιβάλλον που ζει ο πάσχων.

4. Συµβουλευτική
παροχή πληροφοριών και κατάλληλων συµβουλών σχετικά µε τη φύση της άνοιας τους και την πορεία της νόσου στους φροντιστές – οικογενειακό περιβάλλον του πάσχοντα λαµβάνοντας υπόψη τα πολιτισµικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά τους.

5. Συνεργασία
συνεργάζεται µε τους πάσχοντες από άνοια και τους προσωπικούς τους φροντιστές καθώς και άλλους επαγγελµατίες υγείας για να αναπτύξουν σχέδια παρέµβασης για τη διατήρηση της γνωστικής-επικοινωνιακής λειτουργίας τους στο υψηλότερο επίπεδο σε όλη την πορεία της νόσου

6. Διαχείριση κατάστασης
λειτουργεί ως κύριος διαχειριστής της κάθε περίπτωσης ασθενούς, ως συντονιστής ή επικεφαλής της διεπιστηµονικής οµάδας προκειµένου να εξασφαλίζει την κατάλληλη και έγκαιρη παράδοση ενός ολοκληρωµένου σχεδίου διαχείρισης των προβληµάτων της νόσου (αποτελεσµατική επικοινωνία & αποτελεσµατική – ασφαλή σίτιση).

7. Εκπαίδευση
κατάρτιση µέσω προγραµµάτων, την εποπτεία άλλων οµάδων, καθοδήγηση φροντιστών, επαγγελµατιών υγείας και όσων εµπλέκονται µε τους πάσχοντες από άνοια, καθώς λογοθεραπευτικές έρευνες για την αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία των γνωστικών-επικοινωνιακών προβληµάτων που σχετίζονται µε την άνοια

8. Υποστήριξη
υποστηρίζει τις υπηρεσίες που αφορούν τα άτοµα µε άνοια ως ειδικός µε παροχή κατάλληλων οδηγιών

9. Έρευνα
Προάγει τη γνώση µέσω της έρευνας για τις γνωστικές-επικοινωνιακές διαταραχές στην άνοια και τη θεραπεία τους

Ωστόσο θα πρέπει να διευκρινίσω ότι για να µπορέσουν οι λογοθεραπευτές να είναι αποτελεσµατικοί στον ρόλο τους απαιτείται η ύπαρξη συνεργασίας της
διεπιστηµονικής οµάδας που παρακολουθεί τον πάσχοντα. Τα όρια παρέµβασης κάθε επιστήµονα είναι σαφή και σταµατούν εκεί που ξεκινούν τα όρια παρέµβασης του επόµενου. Εποµένως, ο ρόλος των λογοθεραπευτών δεν καταργεί τον ρόλων άλλων επιστηµόνων στην άνοια, αντίθετα αποτελεί αναγκαία και ικανή συνθήκη η ύπαρξη τους.

Συµπέρασµα

Με την αύξηση των ορίων ηλικίας και την αυξηµένη συχνότητα εµφάνισης της νόσου ο ρόλος των λογοθεραπευτών κρίνεται όλο και περισσότερο απαραίτητος για τα άτοµα µε άνοια. Η έρευνα που αφορά τη διαχείριση των ατόµων µε άνοια είναι συνεχής και υπάρχουν πλέον αρκετά στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της αξίας της έγκαιρης παρέµβασης, τόσο στην αξιολόγηση όσο και στην θεραπεία.

Όσον αφορά στην Ελλάδα σήµερα πάσχουν περίπου 140 χιλιάδες, και υπολογίζεται ότι το 2040 ο αριθµός αυτός θα φτάσει τις 560 χιλιάδες. Εποµένως, πρέπει να υπάρξει σωστή επαρκής επιστηµονική και κοινωνική προετοιµασία- ενηµέρωση για την νόσο, χωρίς ταµπού, χλευασµό, κοινωνικό ρατσισµό.

Βιβλιογραφία & ηλεκτρονικές πηγές
American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC: Author.
American Speech-Language-Hearing Association. (1987, June). Role of speechlanguage pathologists in the habilitation and rehabilitation of cognitively impaired individuals. Asha, 29, 53–55.
American Speech-Language-Hearing Association. (1988, March). The roles of speech-language pathologists and audiologists in working with older persons. Asha, 30, 80–84.
American Speech-Language-Hearing Association. (1991, March). Guidelines for speech-language pathologists serving persons with language, socio-communicative, and/or cognitive-communicative impairments. Asha, 33(Suppl. 5), 21–28.
American Speech-Language-Hearing Association. (1997). Preferred practice patterns for the profession of speech-language pathology. Rockville, MD: Author.
American Speech-Language-Hearing Association. (2001). Roles of speech-language pathologists in swallowing and feeding disorders: Technical report. ASHA 2002 Desk Reference, 3, 181–199.
American Speech-Language-Hearing Association. (2002a). Knowledge and skills needed by speech-language pathologists providing services to individuals with swallowing and feeding disorders. ASHA Supplement 22, 81–88.
American Speech-Language-Hearing Association. (2002b). Roles of speechlanguage pathologists in swallowing and feeding disorders: Position statement.
ASHA Supplement 22, 73.
American Speech-Language-Hearing Association. (2003). Code of ethics (Revised). Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.

American Speech-Language-Hearing Association. (2004a). Evaluating and treating communication and cognitive disorders: Approaches to referral and collaboration for speech-language pathology and clinical neuropsychology [Technical report]. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
American Speech-Language-Hearing Association. (2004b). Evidence-based practice in communication disorders: An introduction [Technical report]. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
American Speech-Language-Hearing Association. (2004c). Knowledge and skills needed by speech-language pathologists and audiologists to provide culturally and linguistically appropriate services. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
American Speech-Language-Hearing Association. (2004d). Preferred practice patterns for the profession of speech-language pathology. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
American Speech-Language-Hearing Association. (2005a). Cultural competence. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
American Speech-Language-Hearing Association. (2005b). Knowledge and skills needed by speech-language pathologists providing services to individuals with cognitive-communication disorders. Rockville, MD: Author. Available from http://www.asha.org/policy.
Bayles, K. A., Kim, E. S., Azuma, T., Bond-Chapman, S., Cleary, S., Hopper, T., et al. (in press). Developing evidence-based practice guidelines for speech-language pathologists serving individuals with dementia. Journal of Medical Speech-Language Pathology.
Bayles, K. A., & Tomoeda, C. K. (1997). Improving function in dementia and other cognitive-linguistic disorders. Austin, TX: Pro-Ed.

Bayles, K. A., Tomoeda, C. K., Cruz, R. G., & Mahendra, N. (2000). Communication abilities of individuals with late-stage Alzheimer disease. Alzheimer Disease and Associated Disorders, 14, 176–181. 

Bayles, K. A., Tomoeda, C. K., & Trosset, M. W. (1992). Relation of linguistic communication abilities of Alzheimer’s patients to stage of disease. Brain and Language, 42, 454–472.
Chapman, S., Weiner, M., Rackley, A., Hynan, L., & Zientz, J. (2004). Effects of cognitive-communication stimulation for Alzheimer’s disease patients treated with donepezil. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 47, 1149–1163.
Hopper, T., Bayles, K. A., & Kim, E. (2001). Retained neuropsychological abilities of individuals with Alzheimer’s disease. Seminars in Speech and Language, 22, 261–273.
Tomoeda, C. K. (2001). Comprehensive assessment for dementia: A necessity for differential diagnosis and management. Seminars in Speech and Language, 22, 275–289.
Tomoeda, C. K., & Bayles, K. A. (1993). Longitudinal effects of Alzheimer’s disease on discourse production. Alzheimer Disease and Associated Disorders, 4, 223–236.
World Health Organization. (2001). International classification of functioning, disability and health. Geneva, Switzerland: Author.

Αναστασοπούλου Χαρά ~ Λογοθεραπεύτρια
Κέντρο Λογοθεραπείας “μιλώ επικοινωνώ”
Μακρυγιάννη 5 Α. Οβρυά Πάτρα ~ milw-epikoinwnw.com

.

 

Επειδή η πρόληψη είναι ο καλύτερος γιατρός..., στον παρακάτω σύνδεσμο, μπορείτε να προσπαθήσετε να συναρμολογήσετε το παζλ, που είναι εύκολο να συναρμολογηθεί, αν δεν επηρεάζεστε από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, αλλά είναι μάλλον αδύνατο να το κάνει κάποιος με την ασθένεια. Αν το συγκεκριμένο παζλ είναι ιδιαίτερα δύσκολο για σας, τότε επισκεφτείτε τους ειδικούς επιστήμονες για πρόσθετα τεστ. Όσο πιο γρήγορα ασχοληθείτε με τη νόσο τόσο περισσότερα χρόνια θα απολαύσετε τη ζωή. Αν μπορέσετε να φτιάξετε αυτό το παζλ, τότε πείτε αντίο στο Αλτσχάιμερ! Όσο πιο γρήγορα το φτιάξετε, τόσο πιο υγιής είναι ο εγκέφαλος σας. Μην ανησυχείτε αν δεν περάσετε τα 5 λεπτά. 

 

 Δοκιμάστε συναρμολογήσετε το παζλ κάνοντας κλικ εδώ.

.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s